اخبار > گزارش کارگاه برهان - مدیریت قوه خیال - جلسه پنجم
 


  چاپ        ارسال به دوست

گزارش کارگاه برهان - مدیریت قوه خیال - جلسه پنجم

بسمه تعالی

تاریخ برگزاری:94/2/23

مکان : سالن حورا

استاد: خانم دکتر نفیسه فیاض بخش

خانم دکتر نفیسه فیاض بخش در ادامه بحث 5 جلسه گذشته فرمودند ابتدا باید کلیه قوای ادراکی و تحریکی قوای انسان را تشریح نمود. بدین صورت که قوای تحریکی  در انسان عبارتند از: سه قوه عاقله، شهویه و غضبیه. قوای اداراکی نیز شامل قوای عاقله و خیالیه و یا واهمه میباشد. در انسان سیستم دریافت اطلاعات از طریق حواس بوده و قوه خیال آنها را مانند بایگانی ثبت و ضبط می کند و سپس خودش به پردازش آنها می پردازد. بنابراین قوه خیال و عقل که قوای ادراکی می باشند، راه بر و منبع اصلی برای تصمیم گیری برای قوای تحریکی هستند. به عبارت دیگر قوای ادراکی به بعد تحریک و تصمیم گیری انسان ارتباط داشته و برخاسته از عقل، شهوت و یا غضب میباشد و قوای ادراکی نیز به تفکر و اندیشه مرتبط می باشد. کار عاقله در بخش قوای ادراکی تفکر است یعنی حرکت از مجهول به معلوم. در واقع تمام علوم و دانش ها برگرفته از این قوه عاقله و تفکرانسان می باشد لذا شیطان نمی تواند در قوه عاقله نفوذ کند. زیرا سیرحرکتی انسان در تفکر ازمجهول به معلوم بوده و هیچ گاه شیطان در این حریم راه نفوذ ندارد. امام قوه ی خیال مربوط به اندیشه و تصورات ذهنی انسان می باشد. یعنی اطلاعات اولیه را از حواس خود گرفته و بعد از پردازش آنها به تصورات ذهنی و تخیلات می پردازد. هر انسانی متانسب با سن، آرزوها و تمایلات خود، خیالاتش تفاوت می کند. هیچ گاه قوه ی خیال در یک نوجوان 13 ساله با یک انسان 40 یا 50 ساله قابل مقایسه نیست. حتی زن و مرد بودن، حتی پردازش خیالات در دختر و پسر و یا زن ومرد یکسان نیست. حتی در سنین یکسان هم انسان ها قوه ی خیالشان مانند هم تحرک و پردازش ندارد. مثلاً قوه ی خیال در هنرمندان، موسیقی دانان و شعرا  بسیار فعال تر از انسان های عادی است. اقتضای هنر در درجه اول، قوهی  خیال بسیار قوی می باشد. یک هنرمند اطلاعات را مانند بقیه انسان ها از عالم خارج می گیرد ولی با قدرت قوی ذهن خود مطابق با سلیقه و تمایلاتش به پردازش آنها می پردازد.

همچنین کودکان نیزدارای قوه خیال بسیار قوی می باشند و لذا آموزش آنها از این طریق بسیار مؤثرتر از روش های عقلانی امکان پذیر است. زیرا قدرت تجزیه و تحلیل عقلانی کودک زیر 7 سال بسیار ضعیف است اما با کمک قوه ی خیال به خوبی می توان او را هدایت نمود. به عنوان مثال میتوان زشتی عمل یک رذیله اخلاقی چون حسادت را در قالب یک برنامه کارتونی و یا استفاده از همانندسازی حیوانات و گیاهان طراحی نمود.

تفاوت هنر اسلامی و غیراسلامی از دیدگاه آیت الله جوادی آملی

آیت الله جوادی آملی مکرر در مباحث اخلاقی و تفسیری خود اشاره می نمایند که در هنر اسلامی قوه خیال زیر نظر قوه عقل فعالیت می نماید اما در هنر غیراسلامی قوه خیال ریاست سایر قوای نفس و خصوصاً قوه ی عقل را به عهده می گیرد و با همیاری قوه شهویه و غضبیه در قوای تحریکی، به خلق هنر می پردازد. مثلاً در ساخت یک فیلم جنایی و یا مستهجن متأسفانه قوه عقل در خدمت قوه خیال در بخش ادراکات و قوه ی غضب در بخش تحریک قرار می گیرد. و یا برای ساختن فیلم مستهجن، قوه عقل در خدمت قوه شهوت و قوه خیال قرار می گیرد. در این افراد قوه عقل اسیر شده است و لذا کارایی بر ضدّ هدف اصلی خود داشته و اتفاقاً بسیار هم خطرناک می شود. به خاطر همین است که قرآن می فرماید: " أُوْلَـئِكَ كَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ " . این انسان ها قوه عاقله را که بی نهایت طلب هم می باشد اسیر شهوت و غضب کرده اند و قوه خیال آنها را به هر سمتی که می خواهد می کشاند. تمام فجایعی که در دنیای امروز توسط هنر صورت می گیرد، به جهت عقلِ اسیر شده در دستان خیال و شهوت است. ولی اگر انسان عقل خود را از دست شهوت و غضب و از دست  خیال آزاد کند، آنگاه همین عقل تسلیم هدایت انبیاء می شوند و او را به بالاترین قله های کمال می رساند. ولی عقلِ اسیرِ غضب مرتکب خطرناک ترین جنایت های می شود و عقل اسیر شهوت نیز مرتکب قبیح ترین رذایل می گردد.

راه های مدیریت قوه ی خیال

اصلاح مدیریت به دو راه های عمومی و اختصاصی تقسیم می شود. راه ها عمومی مدیریت خیال وساوس اعتقادی، وساوس اخلاقی و هم احکامی را می تواند درمان کند. (إن شاء الله) ولی راه های اختصاصی مدیریت قوه خیال فقط درمان بخش خاصی از وساوس مثلاً احکامی و یا اعتقادی و یا اخلاقی را عهده دار است. در این بخش ابتدا به راه های عمومی درمان وساوس و خواطر می پردازیم. بدیهی است اگر کسی بتواند این راه ها را مدیریت کند با توکل به خدا در هر سه بخش موفق خواهد بود.

راه های عمومی مدیریت قوه خیال

1- اصلاح روش در استفاده از فضای مجازی: قوه خیال نقش بسزایی را در مدیریت انسان به سوی تصمیم های مثبت یا منفی دارا می باشد امروزه با توجه به وسعت ارتباط در فضای مجازی و شبکه های اجتماعی، مدیریت قوه خیال به مراتب سخت تراز گذشته می باشد زیرا این حجم عظیم اطلاعات شدیداً قوه خیال را در انسان درگیرمی کند. زیرا ورودی های این قوه بسیار زیاد می باشد. ورودی های فراوان که در هر ثانیه بر ذهن وارد می شود هدایت و کنترل را از دست انسان خارج می کند. همچنانکه مدیریت یک کامیون با 100 کیلو بار برای یک راننده به مراتب راحت تر از مدیریت آن با چند تن بار می باشد.

در زمانهای قدیم بدلیل آنکه مردم با حجم کمتری از این اطلاعات مواجه بودند لذا افکار و قوه خیال آنها درگیری کمتری داشته و از آرامش بیشتری برخوردار بودند. دنیای امروز علیرغم آسایش و رفاه بیشتری که مردم دارند ولی هیچگاه نتوانسته آرامش بیشتر را برای آنها به ارمغان آورد. یک جوان امروز چندین برابر جوانِ 50 سال گذشته رفاه و امکانات دارد ولی به هیچ وجه آررامش او را ندارد. همچنانکه استفاده از قرص های اعصاب و از آن خطرناک تر خودکشی جوان امروزی به مراتب فراوان تر از جوان گذشته است. و لذا لازم است افرادی که دراین فضاهای مجازی وشبکه های ارتباطی نظیراینترنت ، تلفن همراه ، شبکه های اجتماعی وارد می گردند، به شدت مراقب باشند که اطلاعات ورودی خود را مدیریت نمایند. زیرا بخواهد یا نخواهند این همه فراوانی اطلاعات خواطر آنها را تحت تأثیر قرار می دهد. برای آزمایش این موضوع کافی است کمی دقت به رویاهای شب بیاندازیم. عموماً کسانی که با حجم اینگونه اطلاعات ارتباط دارند کمتر خواب آرامی در شب داشته و یا توفیق رویاهای صادقه نصیبشان می شود. مثلاً کسی که فیلم مهیّج قبل از ساعت خواب شب ببیند، حتماً رویاهای شبش تحت تأثیر همان فیلم و شخصیت های آن فیلم است.[1] لذا ضروری است که کار با فضای مجازی را مدیریت نماییم. و در کسب اطلاعات خود به دنبال هدف اصلی بوده و از این شاخه به ان شاخه پرش نکنیم و در فرصتی مناسب که به آن اطلاعات نیاز داریم به جستجو در مورد آنها بپردازیم. ولی اگر بی هدف در این فضا به گشت و گذار بپردازیم مضرّات آن در تشتت قوه خیال به مراتب بیشتر از منافع آن است.

اهمیت مراقبه چشم و گوش و زبان که در  جلسه اول به آن تأکید کردیم نیز از همین جا مشخص می شود چون با مراقبه مثلاً چشم فقط قوه خیال در معرض اطلاعات مفیو و سودمند است. نه اینکه بی نهایت اطلاعات حرام و یا غیر منسجم را فقط دریافت کند.

2- افزایش حب به اهل بیت علیهم السلام و بغض نسبت به دشمنان آنان، تأثیر بسزایی در رفع خواطر و وساوس اعتقادی و اخلاقی خواهد داشتو انچه در اینجا باید به آن توجه نمود عشق و علاقه هیچ گاه دستوری نیست یعنی هیچکس نمی تواند به دیگران دستور دهد که مثلاً دوست داشته باشید. ولی انسان می تواند با معرفت بیشتر به اهل بیت علیهم السلام و انجام دستورات آنها زمینه وجودش را بهتر آماده کند تا مائده آسمانی حبّ اهل بیت علیهم السلام توسط خود آنها به او عنایت شود. به قول عرفا تا معشوق طنّازی نکند عاشق هیچگاه دلباخته او نمی شود. بنابراین اهل بیت علیهم السلام  که معشوق تمام جان های پاک می باشند عشق به خود را به قلب های آماده و تهذیب شده هدیه می دهند. کسب معرفت می تواند از طریق شرکت درسخنرانی های مذهبی ، ذکرمصیبت و... صورت بگیرد. خصوصاً ارتباط قلبی با وجود مبارک اما عصر ارواحنا له الفداء که ولی نعمت همه ما می باشند ضروری است. تمام فیوضات و خیراتی که از جانب معصومین علیهم السلام بخواهد به انسان برسد حتماً باید از کانال امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف و اجازه ایشان عبور نماید. به خاطر همین باید همیشه خود را در محضر ایشان بدانیم و در کلمات و گفتار و رفتارمان به طور جدی نظارت ایشان را مورد دقت و توجه قرار دهیم.

در نظرداشته باشیم چنانچه فرزندان، از کودکی با مجالس اهل بیت (ع) انس بگیرند حتماً در بزرگسالی آنها تأثیر داشته و قوه عاقله آنها را بهتر پرورش می دهد لذا اینگونه افراد کمتر دچار وساوس اعتقادی و اخلاقی خواهند شد. در روایات هم داریم برخی فرشتگان مأمورند که در قلوب افراد وارد شده و در ذکر اهل بیت علیهم السلام محبت و الفت ایجاد کنند. شاید انس و الفتی که بین اعضاء هیئت های عزاداری نسبت به هم ایجاد می شود، به خاطر دعای همین فرشتگان و عنایت آنها می باشد.

راههای اختصاصی مدیریت قوه خیال (وساوس اعتقادی)

1- قبل از درمان وساوس از طریق ذکر و دعا که در جلسه پیش به ان اشاره شد می بایست متذکر شویم که تا زیربناهای اعتقادی انسان قوی نباشد حتی اگر شبانه روز هم مشغول ذکر و دعا باشد ولی نمی تواند از شرّ شبهات سنگین اعتقادی جان سالم به در برد. به طور طبیعی این همه شبهاتی که از طریق کانال های ماهواره ای و یا سایت های اینترنتی که بر دل و جان جوانان ما وارد می شود بی تأثیر نخواهد بود. و لذا لازم بلکه واجب است همه جوانان اطلاعات اولیه اعتقادی خود را قوی نمایند. حوزه دانشجویی فرصت بسیار خوبی در این خصوص برای دانشجویان می باشد. و یا مطالعه کتاب هایی مانند جهان بینی های شهید مطهری از قبیل "انسان و ایمان" و یا "زندگی جاوید و حیات اخروی"  در این زمینه بسیار مفید است. فقط مطالعه در زمینه های اعتقادی باید منظم و منسجم بود و از مطالعات پراکنده جداً پرهیز نمود چون این اطلاعات ماندگاری در ذهن نخواهند داشت.

امروزه متاسفانه در خوابگاه های دانشجوئی بویژه دختران ، ایجاد شک و شبهه در اعتقادات به وفور مشاهده می گردد بنابراین دانشجو می بایست بدون مقدمه و مطالعه در این زمینه خود را در چنگ وسوسه ها و شبهات اسیرننماید، چرا که افرادی نظیرابن سینا با آنکه فیسلوفی مجرب بودند می گوید: "من هنوز نتوانسته ام با استدلال عقلی معاد را اثبات کنم و اگر نه این بود که پیامبر صادق مصدّق خبر آن را در قرآن داده اند، هیچ گاه آن را نمی پذیرفتم ولی چون صریح آیات قران و روایات عقلی، معاد جسمانی را تأیید نموده من کاملاً تسلیم ام و آن را می پذیرم." حتی ابن سینا نتوانست این موضوع ساده عقلی را بفهمد چه رسد به ما که سطح اطلاعات و انسجام فکرمان به مراتب کمتر از اوست.  

2- در دنیای امروز گرم ترین بازار متعلق به شبکه هایی است که همین شک و شبهات را وارد ذهن جوانان می کنند. بنابراین بهتر است ارتباط خود را با محافل مذهبی و عقلانی گسترش دهیم و شعور را جایگزین شور نمائیم. مثلاً در کنار عزاداری برای امام حسین علیه السلام به بحث های عقلانی حادثه عاشورا  نیز بپردازیم. زیرا قوه خیال شور و تحریک را در انسان افزایش می دهد حتی شورهای مثبت که البته در افزایش شعور الهی بی تأثیر نیست. ولی همین شورهای مثبت گاهاً انقدر طولانی می شود که تا نیمه های شب وقت جوانان را می گیرد و حتی مشکلات عبادی مانند قضا شدن نماز صبح را به دنبال دارد اما به طور کلی انس گرفتن زیاد با شور فراوان بی تأثیر در راندمان قوه عاقله نیست.

درپایان خانم دکتر فیاض بخش به معرفت جویان توصیه نمودند میزان استفاده از فضای مجازی و مدت زمان مفید در دریافت اطلاعات از طریق اینترنت ، تلفن همراه و... را مدیریت نمایند و گزارش آن را در هفته بعد ارائه دهند.



[1] . از این فرصت استفاده کرده و توصیه می کنیم لااقل بعد از اذان مغرب کمتر به مشاهده این گونه فیلم ها بپردازیم. و بعد از نماز مغرب و عشاء هرچه سریع تر شام را تناول نموده و با دعاهای قبل از خواب که بسیار خواندن آنها مفید است، استراحت نماییم. رویای صادقه مشاهدات روح در عالم ملکوت با عوالم بالاست و کسی که با آرامش بخوابد و ذکر و دعا قبل از خواب خوانده باشد می تواند مشاهداتش را در خاطر سپرده و بعد از بیداری آن را گزارش نماید. ولی کسی که با  یک دنیا خواطر و تصویرهای فراوان و پراکنده شب به استراحت می پردازد این خیالات مانند چنگالی پرنده عقلش را اسیر کرده و نمی گذارد که در عالم ملکوت بفهمد که چه چیزی نشانش داده شد و چه حقایقی را مشاهده نمود.


١٥:٣٩ - يکشنبه ٣ خرداد ١٣٩٤    /    عدد : ٥٩٩٣٩    /    تعداد نمایش : ٢٢٥٨


برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 46362
 بازدید امروز : 143
 کل بازدید : 1884598
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
 زمان بازدید : 3.70
تقویم
اوقات شرعی

جمعه ٠٢ مهر ١٤٠٠