اخبار > گزارش کارگاه برهان - مدیریت قوه خیال - جلسه چهارم
 


  چاپ        ارسال به دوست

گزارش کارگاه برهان - مدیریت قوه خیال - جلسه چهارم

بسمه تعالی

تاریخ برگزاری:94/2/16

مکان : سالن حورا

استاد: خانم دکتر نفیسه فیاض بخش

 خانم دکتر نفیسه فیاض بخش درادامه بحث مدیریت قوه خیال دراین جلسه، ابتدا به بحث شیطان شناسی پرداختند و فرمودند شیطان از جنس جنّ بوده و موجودی فعال است و مانند خون در رگهای انسان می تواند جریان پیدا کند. شیطان با توجه به نقاط ضعف و راه های نفوذ خاص متناسب با آن شخص را پیدا کرده و بدین طریق هر انسانی را به گونه متناسب با خودش اغفال میکند. و به محض اینکه راه نفوذ در انسان را پیدا کرد، شیطنت خود را آغاز می کند. بنابراین اغفال همه ی انسان ها توسط شیطان با یک روش تکراری صورت نمی گیرد. به فریب او بپردازد و به محض اینکه راه نفوذ را در انسان پیدا کرد، کار خود را آغاز می نماید.

شیطان خانگی از زبان حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام

حضرت علی علیه السلام درخطبه 7 نهج البلاغه به طرز زیبا و شگفت انگیزی روش شناسی کار شیطان را ترسیم می فرمایند:

اتَّخَذُوا الشَّيْطَانَ لِأَمْرِهِمْ مِلَاكاً وَ اتَّخَذَهُمْ لَهُ أَشْرَاكاً فَبَاضَ وَ فَرَّخَ فِي صُدُورِهِمْ وَ دَبَّ وَ دَرَجَ فِي حُجُورِهِمْ فَنَظَرَ بِأَعْيُنِهِمْ وَ نَطَقَ بِأَلْسِنَتِهِمْ فَرَكِبَ بِهِمُ الزَّلَلَ وَ زَيَّنَ لَهُمُ الْخَطَلَ فِعْلَ مَنْ قَدْ شَرِكَهُ الشَّيْطَانُ فِي سُلْطَانِهِ وَ نَطَقَ بِالْبَاطِلِ عَلَى لِسَانِهِ

آنان درکارشان به شیطان تکیه کرده و ابزار دست او گشته اند پس او درسینه هایشان لانه کرده وبه زاد و ولد پرداخته ودامانشان را پرورشگاه  خود یافته است ، پس چشم و زبان آنان ، چشم و زبان شیطان شده است و در نتیجه لغزشها را برآنان حاکم گردانیده و خطاهای زشت را برایشان آراسته است و در نهایت همکار شیطان و گویای باطلهای او گشته اند.

توضیح فَبَاضَ، فَرَّخَ، دَبَّ و دَرَجَ : "باضَ" به معنای تخم گذاری کرد می باشد. یعنی شیطان همیشه به دور حرم قلب شخص می چرخد و به دنبال راه نفوذ است. به محض اینکه این راه نفوذ را یافت وارد می شود، بلافاصله و سریع اقدام به تخم گذاری می کند و بدین گونه تعداد شیاطین را در قلب فرد زیاد می کند. اگر انسان به خودش بیاید و در بدو ورود، شیطان را از خانه قلبش بیرون کند دیگر او مهلت تخم گذاری را نیافته است. ولی اشکال کار اینجاست که شیطان وارد قلب شده و انسان متوجه ورود او نشود. بعد از تخم گذاری حضرت امیر علیه السلام می فرمایند: و فَرَّخَ ... . فَرَّخَ یعنی تخم ها تبدیل به جوجه می شوند. امام همچنین می فرمایند:"و دَبَّ وَ دَرَجَ ..." یعنی این جوجه ها آرام آرام بزرگ می شوند (دَبَّ هم خانواده دابَّ به معنای جنبنده است) و به جنبش و تحرک می افتند و فعّال می شوند. " حُجورِهِم" یعنی مسکن. در خانه ی دل او مسکن می گزینند و بدین ترتیب این شیطانی که قبلاً از خارج می آمد و ایجاد وسوسه می نمود، اینک تبدیل به شیطان خانگی شده است. خطر فراوان اینجاست که حضرت امیر علیه السلام می فرمایند: چنین انسانی " فنَظَرَ بِأَعْيُنِهِمْ وَ نَطَقَ بِأَلْسِنَتِهِمْ " یعنی دیگر توسط چشم های شیطان نگاه می کند و توسط زبان شیطان سخن می گوید، گرچه خودش تصور می کند که خودش فاعل عمل است. اما نمی داند که شیطان مدیریت کامل فکر و عقل او را در دست گرفته و حتی نگاه هایش و زبانش نیز شیطانی شده است. حضرت امیر سپس می فرمایند: بدین گونه است که می بینید برخی افراد زشت ترین کارها را انجام می دهند ولی آنقدر خودشان این کار زشت را زینت می دهند که اصلاً کسی زشتی آن را نمی فهمد و یا باطل ترین باطل ها را به گونه ای زیبا و جذاب ترسیم می کنند.

ایشان در اهمیت مراقبه ی اعضاء و جوارح خصوصاً چشم و گوش که تکلیف چند جلسه گذشته دانشجویان بود، فرمودند که همین اعضاء و جوارح خصوصاً چشم و گوش، خوراک برای قوه ی خیال انسان فراهم می کنند و لذا هر چقدر انسان بیشتر مراقب مثلاً چشم و گوشش باشد، این خوراک ها کنترل شده وارد ذهن او می شود و در نتیجه او را اسیر خود نمی کنند. به عنوان مثال اگر شما شب هنگام فیلم مهیّج ببینید و بعد بخوابید، بخواهید یا نخواهید خواب هایی می بینید که تحت تأثیر همان فیلم است. یعنی قوه ی خیال نمی گذارد روح انسان آزاد باشد و به عوالم بالا سفر کند و ارمغان های خوب الهی برایش هدیه آورد، بلکه تمام مدت مشغول همان خواطر است و یا نگاه به نامحرم، شنیدن موسیقی های حرام و ... به شدت قوه ی خیال را تحت تأثیر قرار می دهد و به خاطر همین تا زمانی که شما دانشجویان عزیز مراقبه را جدی نگیرید هیچ گاه به آرامش نمی رسید.

قوه خیال انسان مانند یک آنتن عمل می نماید و خواسته یا ناخواسته تمام محسوسات دریافتی از طریق چشم وگوش را گرفته و درذهن انسان خواطر ایجاد می کند. همچنان که آنتن هیچ گزینشی در دریافت پیام ها ندارد، خود قوه ی خیال هم اگر ما مدیریتش نکنیم مانند همان آنتن است و به یکباره و بدون هیچ گزینشی تمام پیام را از چشم و گوش و سایر جوارح دریافت می کند، آنگاه این انسان بیچاره است که مانند یک اسیر ستم کش میان هزاران پیام مدیریت نشده غرق شده و خواطر او را مقهور می کنند.

علمای علم اخلاق همیشه تأکید می کنند نه تنها از نگاه حرام و یا شنیدن حرام صددرصد اجتناب کنیم بلکه از دیدن و شنیدن موارد غیر ضروری که هیچ سودی برای دنیا و آخرت ما ندارد نیز پرهیز کنیم. در اصطلاح به این موارد "ما لا یُعنیه" می گویند. مثلاً اطلاع گرفتن از زندگی شخصی مردم یا کنجکاوی در مواردی که ندانستن ان ضرری به ما نمی رساند. این ها مصادیق "ما لا یُعنیه" است که امامان معصوم علیهم السلام نیز می فرمودند خودتان را درگیر آن نکنید.

انواع خواطر و وساس نفسانی

از آنجایی که غرض از این دوره، مدیریت قوه ی خیال و درمان وساوس نفسانی می باشد لازم است در ابتدا انواع آنها را تفکیک نماییم.

1-    خواطر و وساوس اعتقادی: یعنی ایجاد شک و شبهه در اعتقاداتی نظیر وجود خدا و صفات او همچنین ایجاد شک و شبهه در اصول نبوت و امامت حتی ولایت فقیه (زیرا از نظر شیعه ولایت فقیه هم در راستای امامت و از مسائل کلامی است هر چند که اهل سنت آن را در زمره مباحث فقهی می دانند) و یا در مسایلی چون قضا و قدر و سرنوشت که اتفاقاً از این قبیل موارد ذهن افراد مؤمن را درگیر می کند.

2-    خواطر و وساوس اخلاقی: غالب انسان ها مواجه با ضعف هایی در مسایل اخلاقی بوده و هر کسی گرفتار رذیله ای از رذایل است، جز معصومین علیهم السلام که انسان های کاملی هستند. اگر این رذایل توسط خود شخص شناسایی نشده و تحت درمان قرار نگیرد، یک فرصت طلایی برای شیطان و راه نفوذی برای او ایجاد می کند.

3-    خواطرو وساوس احکامی: یعنی شک و وسوسه در احکام دینی مانند نماز، روزه ، احکام نجاسات و ... . خطر بزرگ در این وساوس این است که فردی که خودش را مؤمن و متدین می داند و دیگران هم را احتمالاً همین تصور را در مورد او دارند به جای اینکه به باطن اعمال مثلاً نماز یا روزه بپردازد و روح عملش را تطهیر نماید، تمام مدت فکر و ذهن او مشغول پوسته ی عمل و ظاهر نماز شده و از حقیقت این عبادت بزرگ که معراج که معراج یا نردبان ترقی انسان به عالم ملکوت است، غافل می ماند. هم خودش را خسته کرده و به آن عمل بی رغبت شده است و هم به اطرافیان خود آن عمل را بسیار سخت جلوه داده و به طور خلاصه همه فکر و ذکر خود و اطرافیانش فقط متوجه ظاهر خشک و بی روح اعمال می شود.

در مقایسه با این سه نوع خواطر باید گفت خواطر اعتقادی نقش زیربنایی داشته و اگر انسان مشکلات خود را در این خصوص حل نماید، یعنی زمینه های اعتقادی خود را قوی کرده و عشق به خدا و اهل بیت علیهم السلام و توکل به پروردگار در او افزایش یابد، آرام آرام از سایر وساوس (اخلاقی و احکامی) نیز نجات می یابد. بنابراین وساوس اعتقادی ریشه و زیربنای آن دو نوع دیگر می باشد. مثلاً مقایسه نمودن  خود با دیگران نمونه ای آثار وساوس اعتقادی است. یعنی چنین شخصی حقیقت قضا و قدر و صفت رحمت خداوند را درک نکرده است و به عبارت دیگر عقل خود را جانشین مشیت الهی نموده است. و فکر می کند اگر مطابق عقل و سلیقه خودش سرنوشتش رقم می خورد، خیلی بهتر از موقعیت کنونی اش می شد که پروردگار مهربان برایش سرنوشت او را را رقم زده است. بنابراین باید عزم خود را جزم نموده و در مسیر سیر الی الله به دنبال رضایت وخشنودی خداوند باشیم تا بهترین ها برای ما مقدرگردد.

راههای درمان امراض نفسانی

1-    ذکر لاحول ولاقوه الا بالله العلی العظیم برای رفع مشغله های ذهنی تاثیر بسزایی دارد البته ذکر دو نوع است ذکر زبانی، ذکرقلبی. اما باید توجه داشته باشیم  ذکر زبانی نباید فقط لقلقه زبان باشد و اگر تذکری برای قلب نباشد به تنهایی اثری ندارد. مانند شخصی که در زیر باران هزار دفعه بگوید چتر، چتر، چتر،... تا زمانیکه چتر نداشته باشد، طبعاً خیس خواهد شد. بنابراین انسان باید با تمام اعضاء و وجودش ذکرگوید و در این هنگام تمرکز کامل داشته باشد.

2-    روزه گرفتن بخصوص در اول، وسط و آخر هر ماه در درمان امراض نفسانی موثر می باشد.

3-    قرائت قرآن نیز از راههای دیگر درمان امراض نفسانی می باشد. به طوری که هنگام قرائت قرآن احساس کنیم در حضور پیامبرصلّی الله علیه و اله درس می آموزیم.

4-    ذکراهل بیت علیهم السلام ، بخصوص توجه به مقام نوری اهل بیت علیهم السلام. ذکر آنها شفایی برای کلیه بیماریهای قلبی میباشد و باید بدانیم که اهل بیت علیهم السلام همه کاره زندگی ما می باشند. بنابراین خواندن زیارت جامعه کبیره توصیه می گردد. همچنان که امام صادق علیه السلام می فرمایند: "ذِكرُنا أهلَ البَيتِ شِفاءٌ مِنَ العِلَلِ وَ الأَسقامِ و وَسواسِ الرَّيبِ". یاد ما اهل بیت شفابخش هر ناخوشی و بیماری و درمانگر وسوسه و تردید است.

5-    بر خلاف تصور عامّه ی مردم که یاد مرگ و حضور در قبرستان را غم آور و افسرده کننده تصور می کنند، اتفاقاً یاد مرگ برای انسان نشاط معنوی می آورد. و چون دلبستگی اش را به دنیا کم می کند، اضطراب ها و افسردگی های دنیوی را کاهش می دهد. لذا در دفع وسوسه تأثیر زیادی دارد. امروز پاره ای از روانشناسان چینی و کره ای بیماران حادّ روحی خود را از طریق همین یاد مرگ درمان می کنند. نتیجه مصاحبه هایی که از این بیماران پس از بهبود از طریق روش مرگ درمانی به عمل آمد نشان می دهد که آنها اظهار داشتند وقتیکه به طور جدّی خود را در وضعیت مرگ مشاهده کردند، بازگشت خود را بسیار مغتنم دانسته و با نشاط فراوان ادامه ی زندگی می دهند و لذا حاصل پژوهش های این محقیقن در خصوص روانشناسی مثبت بوده است.

مرحوم حاج شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان در آداب قبل از خواب از قول معصومین علیهم السلام می فرمایند: بهتر است به هنگام خواب وصیت نامه را آمده و گویی در کنارمان باشد. این به خاطر آن است که هر شب موقع خواب توجه داشته باشیم که مانند حالت مرگ باید مهیای ملاقات پروردگارمان شویم.

در پایان خانم دکتر فیاض بخش تکالیفی را به شرح ذیل برای معرفت جویان توصیه نمودند:

1-  خطبه 7 نهج البلاغه را همراه با ترجمه آن مطالعه نموده و درمورد این خطبه شرح دهید.

2-    نمونه هایی ازسه نوع خواطرو وساوسی که گرفتارمی باشید بنویسید.

3-    انواع ذکررا که درکتاب معراج السعاده مرحوم نراقی به طورمفصل آمده است ، همچنین تا سر خواطروافکارمحموده مطالعه شود.

والسلام

 


١٢:١٥ - دوشنبه ٢٨ ارديبهشت ١٣٩٤    /    عدد : ٥٩٨٢٢    /    تعداد نمایش : ١٥٨٨


برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 44631
 بازدید امروز : 105
 کل بازدید : 1829785
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
 زمان بازدید : 1.30
تقویم
اوقات شرعی

پنج شنبه ٠٧ اسفند ١٣٩٩