اخبار > نقش مذهب، فرهنگ و سنت در اجتماعی شدن دختران هند
 


  چاپ        ارسال به دوست

زن در مکاتب نوظهور

نقش مذهب، فرهنگ و سنت در اجتماعی شدن دختران هند

امروزه هند(1) دستخوش تغییرات ساختاری عظیمی شده که بر جوانب زندگی خانوادگی تأثیرهای گوناگونی گذاشته است. پدیده مهاجرت نیز برخی تغییرات آشکاری را بر ترکیب خانواده و ترتیبات خانوادگی بر جای گذاشته است. شواهد بسیاری از مشارکت و نقش گسترده مردان و زنان در تغییرات تدریجی و گام به گام جامعه هند حکایت می کند. گرچه رفتارها و نگاههای سنتی به سرعت در حال تغییر هستند ولی در واقع هنوز نقش زنان در خانواده تغییر چندانی نکرده است.

امروزه از زنان انتظار می رود که در جهت تأمین منافع خانواده وظیفه خانه داری را با شغل خود ترکیب کنند و هر دو را انجام دهند.

در توقعات و انتظارات سنتی و در نقش مرد و زن در خانواده تغییر چندانی رخ نداده است و معانی کلیشه ای مرد یا زن بودن، وظایف و تکالیف مختلف، امتیازها و تبعیضها و نقشهای قالبی به مرد و زن تحمیل می شود. براستی دلایل و عواملی که باعث به تأخیر افتادن این تغییرات می شود چیست؟

مذهب، فرهنگ و سنت

در جامعه هند، مذهب، فرهنگ و سنت ریشه های عمیقی دارند. به طوری که تأثیر شگرفی روی شکل گیری شخصیت فردی و رفتار اشخاص می گذارند. تاریخ برتری و رجحان پسر به قدمت جامعه هند است. در «ریگ ودا» بیان شده است که برای رهایی و خلاص از جهنم، داشتن پسر لازم و ضروری است.(2)

راه و روش رایج مقابله و ضدیت با دختران در جامعه به وضوح در ضرب المثلها، سرودهای مذهبی و نمایشها به چشم می خورد. یک ضرب المثل در این باره می گوید: «بزرگ کردن و پرورش دادن یک دختر مثل آب دادن گیاهان حیاط دیگران است.»

عدم پذیرش دختر از زمان بارداری و تولد شروع می شود. مادری که در آرزو و اشتیاق یک پسربچه به سر می برد با تولد نوزاد دختر تمام آرزوهایش بر باد می رود و دچار یأس و سرخوردگی می شود. هیچ جشن و شادمانی برای به دنیا آمدن نوزاد دختر وجود ندارد و زنی که فرزند پسر ندارد در واقع زن بدبختی محسوب می شود.

«کام کام سانگاوی» در مقاله ای با عنوان «اگر شما مادر یک فرزند پسر باشید» اعمالی که پدرها و مادرها قبل، بعد و در خلال نکاح و بارداری به امید اینکه فرزند آنها پسر بشود را انجام می دهند توضیح داده است. اشتیاق به داشتن فرزند پسر، نمای دیگری است از «مردسالاری» سرکوب، ظلم، فشار، تحقیر، سوء استفاده و بهره کشی از زنان هندی.

این مقاله اطلاعات خود را از دو منبع گرفته است: یکی آداب، مناسک و رسوم مذهبی و دیگری مصاحبه هایی که با زنان طبقه متوسط شهری صورت گرفته است.

موارد برتری فرزند پسر در متون ودایی به کرات به چشم می خورد. اولین هدف از ازدواج، به دنیا آوردن فرزند پسر است ولی از آن جایی که هیچ ضمانتی برای یک زن وجود ندارد که بتواند الزاما پسری به دنیا آورد، داماد دست به دعا برمی دارد تا بتواند همسران زیادی به دست آورده تا از آن طریق به دفعات صاحب فرزندان پسر شود. پسرها به جهت تداوم تبار و دودمان و برای حفاظت و همچنین افزایش ثروت، دارایی، امنیت، رفاه و تنعم، لازم و ضروری هستند.

زنان باردار برای اینکه فرزند پسر بزایند به مراسم مذهبی «پومساوانا»(3) می روند. این مراسم نشان دهنده تمایل شدید و آشکار به داشتن فرزند پسر است. همه کسانی که در این مراسم به نیایش می پردازند به طور آشکار هدفشان جلوگیری از دختر شدن نوزاد است و از خدا طلب می کنند که فرزند آنها پسر باشد.

اساسا نگاه جامعه به فرزند دختر به این صورت است که دختر عامل بدبختی، تنگدستی، تهیدستی و سیه روزی شخص است. در مقابل پسر به عنوان نوری از بهشت اعلی تلقی می شود.

باتاچاربی از مهاباراتا نقل می کند که: «پسر محبوب ترین محبوبهاست».(4) یک متن بودایی می گوید که «پسر دارایی، ثروت و مکنت برای مردان است».(5) در جایی دیگر آمده است: «هر شخصی می تواند با داشتن یک پسر دنیا را صاحب بشود و هر شخصی می تواند با داشتن یک پسر ارشد به یک موجود فناناپذیر تبدیل شود.»(6) داشتن فرزند پسر تا به جایی مطلوب است که: «زمانی که پسری متولد می شود، پدر از دین خود نسبت به آبا و اجدادش آزاد می شود.»(7)

قطعا می توان ادعا نمود دخترها در «ریگ ودا» هیچ جایگاهی ندارند. مثلاً ما می بینیم که در سرودهای مذهبی و روحانی، پسرها پسران ارشد، نوه های ذکور و کلاً جنس مرد و تنها گاهی زنان مورد ستایش قرار می گیرند، ولی ابدا اسمی از دختران در این ارتباط دیده نمی شود. دختر سرمنشأ هیچ خیر، برکت و نعمتی شناخته نمی شود و هیچ شادی و خوشحالی برای به دنیا آمدن یک دختر در خانواده به وجود نمی آید.

مطالعات مردم شناسی معاصر در نقاط مختلف هند و شواهد بالینی موجود نشان می دهد که اندیشه ها و ذهنیتهای سنتی مردم در باره برتری و اولویت پسرها کاملاً دست نخورده باقی مانده است. فرزندان دختر طی سالها، بار اضافی در زندگی به حساب آمده و به عنوان افراد سربار و دست و پاگیر محسوب می شوند.

زمانی که زنان، دختری به دنیا می آورند، شدید مورد بدرفتاری قرار گرفته و حتی از مراقبتهای پزشکی و درمانی در باره آنها نیز مضایقه می شود. در صورتی که بخت با آنها یار باشد و فرزند پسر به دنیا بیاورند به موقعیتهای بهتری در خانواده نایل می شوند و در جامعه مورد تقدیر قرار می گیرد. به نظر می رسد این تمایلات و رفتارهای این چنینی برای جامعه هند بسیار خطرناک باشد.

جریان اجتماعی شدن دختران

عناصر فرهنگی و مذهبی در جریان اجتماعی شدن یک دختر بچه نقش غالب را ایفا می کند. مراحل اجتماعی شدن از طریق فرهنگ، تعریف شده و مشخص هستند و انتظارات اجتماعی کاملاً مشخص کرده که چه چیزهایی در ارتباط با زنان است. اجتماعی شدن، جریان ساختن واقعیت و ایفا کردن یک سری نقشها در جامعه است. این فرآیند نهادینه ساختن ارزشها، از لحظه تولد شروع شده و نقش هر یک از دو جنس مرد و زن را بر آنان تحمیل می کند. بدین سان نحوه رفتار در خلال فرآیند اجتماعی شدن، آموزش داده می شود. مهمترین عامل اجتماعی شدن فرد، خانواده، مدرسه و رسانه های گروهی هستند.

خانواده اولین نهادی است که اجتماعی شدن را به شخص آموزش می دهد. در چارچوب خانواده دختربچه از همان اوان طفولیت با تبعیضهایی در امر تغذیه، کارهای سخت و دشوار و آموزش و پرورش مواجه می شود. در واقع این خانواده است که دختر را وابسته به خود و غیر مهاجم بار می آورد و به منظور ترویج هنجارهای اجتماعی این عقیده را به پسرها القا می کنند که آنها برتر هستند.

از لحاظ سن و جنسیت در سلسله مراتب خانواده هندی، ابتدا پسران جوان سپس مردان باقدرت کمتر و پس از آن پیرمردان و زنان پیر قرار می گیرند. یک پسر نافرمان و سرکش می تواند از خانه فرار کند ولی یک دختر سرکش نمی تواند به راحتی دست به چنین کاری بزند چرا که چنین کاری خطر بزرگی برای دختران و زنان بی سرپناه که خارج از خانه به سر می برند، به همراه دارد.

در واقع تقسیمات جنسی از خانواده شروع می شود. تصورات و برداشتهای عمومی شخص از خانواده برگرفته می شود و در نتیجه رجحان فرزند پسر بر دختر، پسرها به طور شگفت آوری تمامی امکانات خانه را به خودشان اختصاص می دهند.

این مجموعه پدیده ها به طور چشمگیری در طی قرون و اعصار در جامعه هند به حیات خود ادامه داده است. عضویت در یک خانواده با سیستم پدرسالارانه باعث می شود که پسرها مقام و رتبه بزرگسالان را به عهده بگیرند و نقشهایی در چارچوب همان خانواده ای که در آن متولد شده و بزرگ می شوند را ایفا نمایند.

به عبارت دیگر دختر یک عضو موقت و ناپایدار خانواده است. گرچه او در خانواده متولد شده و پرورش می یابد ولی نهایتا به دلیل ازدواج، به خانواده شوهر روانه می شود و از آن دیگران خواهد شد. تبعیض میان پسران و دختران به طور مداوم مورد تأکید قرار گرفته و نهادینه تر می شود.

مسأله انتقال دختر از خانواده پدر به خانواده داماد، به صورت شدیدی دختران را مورد تبعیض قرار می دهد و به عنوان یک واقعیت بازدارنده و محدودکننده استعداد دختران عمل می کند. این عمل در واقع مکانیسمی را به وجود آورده که از شکوفایی و تکامل تواناییهای مختلف در دختران جلوگیری می کند. اگر دختران متعلق به یکی از کاستهای طبقه پایین جامعه باشند، خانواده آنها اصراری بر فرستادن آنان به مدرسه و ادامه آموزش آنها ندارند. اما فرستادن پسران به مدرسه یک عمل بسیار لازم محسوب می شود. این در حالی است که همین خانواده ها کوچکترین نگرانی نسبت به آموزش و پرورش دخترانشان نشان نمی دهند. تلقی مردها این است که زنان فقط باید یک نقش ثانویه را در خانواده بازی کنند.

آموزش دختران برای ایفای نقشی دو گانه، از سنین خردسالی شروع می شود. تفکیک بین قلمرو و وظایف مربوط به خانه و وظایف عمومی و همچنین جداسازی حوزه فعالیت پسران و دختران به طور روشنی اعمال می شود.

«زرینه بهاتی» توضیح می دهد که الگوی یک دختر مسلمان هندی نیز از چنین اصولی [اما به سبک مسلمانان هند] پیروی می کند. مثلاً: «هیچ مردی صدای فاطمه را در خارج خانه نتوانست بشنود و هیچ کس نتوانست صورت او را بدون پوشش ببیند. فاطمه هیچ گاه وقت خودش را صرف بازی کردن و پرسه زدن در خارج از خانه نمی کرد. در عوض او همه ریزه کاریهای کارهای خانه را یاد گرفت. او دختر مطیعی است که هر چیزی را بدون چون و چرا قبول می کرد و هیچ گاه گله و شکایتی نداشت. او آینه تمام نمای فداکاری، از خودگذشتگی و فرمانبرداری بود و همیشه به دنبال راحتی پدر و برادران خود می گشت. تا وقتی که آنها غذا نمی خوردند او لب به غذا نمی زد حتی اگر آنها دیر به خانه می آمدند. همچنین از لحاظ مذهبی نیز فاطمه ویژگیهای خاص خود را دارد و هیچ گاه نماز و روزه هایش ترک نمی شود. مسلمانان می گویند که ما نمی توانیم بگذاریم دخترانمان لاابالی بار بیایند، در عوض او باید زنی بار بیاید که پاسدار ارزشها و سنتهای ما باشد. ما باید به دخترانمان یاد بدهیم که از روزی که آنها چشمشان را باز می کنند وظایف و تکالیف آنها چه هست. در واقع آنها اموال شخصی دیگران هستند. ما فقط سرپرست آنها هستیم تا موقعی که مالک بیاید و آنها را با خودش ببرد.»

بنابراین اجتماعی شدن دختران در خانواده بر اساس تصوراتی قطعی شکل می گیرد. در واقع زنان از هر جهت در نزد مردان یک جنس درجه دوم محسوب می شوند. پسران در متن جامعه هند امتیازات اقتصادی، سیاسی و دینی محسوب شده در حالی که دخترها از هر جهت سربار و دست و پاگیر به شمار می روند. زنان باید حافظ عزت خانواده باشند و از این نظر نقش مهمی در اجتماعی شدن دختران بازی می کنند. دخترها اجازه ندارند به تنهایی به گردش بروند. آنها تحت نظارت و کنترل شدید به سر می برند. در واقع محدودیتها و ممانعتها در حرکت دخترها آنها را به سمت پاکدامنی و عفاف سوق می دهد.

دکتر لیلا دیوبی در مقاله ای با عنوان «ساختار دختران در هند پدرسالار» بر ابعاد مختلف فرآیندهای اجتماعی شدن دختران هند در اثر انجام مناسک و آداب مذهبی و با استفاده از زبان و اعمالی که مرتبط با خانواده می باشد، تأکید دارد که در آن نقشهایی که مرد و زنان باید ایفا کنند در نظر گرفته شده و برای آن قوانینی وضع شده است. در چارچوب مجموعه ای از روابط، ساختار خانوادگی و سیستم خویشاوندی آموزش داده می شود. درک این مطالب برای فهم جریانات اجتماعی شدن بسیار مهم و حساس است.

غالبا بیان می شود که مدت اقامت دختر در خانه پدری بسیار کوتاه است. دختران اشخاصی درجه دو و حقیر محسوب می شوند. هزینه های انجام شده از سوی پدر برای دختر جزء سرمایه گذاری وی محسوب نمی شود. دختران با این دیدگاه رشد می کنند که آنها عضو موقت خانه پدری هستند. تمایل به ازدواج در دختران به روشهای مختلفی بیان می شود. دعا و آرزو کردن برای به دست آوردن شوهری مثل شیوا یا ویشنو از انواع این روشها است که این موضوع به صورتی بسیار قوی در جامعه رواج دارد.

عناصری مثل تسلیم و اطاعت از شوهر از عواملی هستند که باعث می شود در جریان اجتماعی شدن دختران، از آنها یک همسر، یک عروس و یا یک مادر ایده آل بسازد. ایده و تصورات زنان را مردان تعیین می کنند. در یک فرهنگ مردسالار، دختران از خردسالی الگوی «زن نمونه» را فرا می گیرند.

یکسان سازی وظایف مرد و زن

تمامی فرهنگها بین رفتار مناسب برای مردان و زنان تمایز قایل می شوند. به طور کلی

در بیشتر فرهنگها، از مردها انتظار می رود که مهاجم تر، قاطع تر و صاحب موفقیتها و پیروزیها باشند، در حالی که از زنان انتظار می رود که مربی، پاسخگو و مسؤول باشند. تمایزات نقشهایی که جنسیتها ایفا می کنند در بازیها و اسباب بازیهای بچه ها، در آموزش و پرورش آنها، نیازها، امیدها و آرزوهای آنها، فعالیتهای اوقات فراغت آنها و سرگرمیهایشان کاملاً تأثیر گذاشته است.

الگوهایی که آنها باید در ایام جوانی از آن پیروی کنند بازتاب وسیعی در فرآیند اجتماعی شدن ایشان دارد. تبعیض بین مردها و زنها از کودکی به وسیله تمامی نهادهای اصلی تقویت می شود. مطالعه کودکان در جامعه هند تبعیضات جنسی را در جریان اجتماعی شدن، یادگیری و رفتار ثابت کرده است. دختران از خردسالی مادران خود را در کارهای خانه یاری می دهند و برای انجام وظایف و تکالیف زنانه آماده می شوند.

آنها نسبت به پسران از اوقات فراغت بسیار کمتری برخوردارند. آنها فقط اجازه دارند که به منزل همسایه های نزدیک رفت و آمد کنند. دختر باید توانایی خود را از نظر بردباری و تحمل نشان بدهد. صحبت کردن و خندیدن با صدای بلند کاری زشت شمرده می شود. دختر نباید اهل جر و بحث و مشاجره باشد. آموزش آگاهانه و حساب شده از خردسالی برای دختر هندی با این هدف که چطور او یک زن خوب باشد، آغاز می شود و از این طریق او نقشهای خود در آینده را می آموزد. دختر طوری تربیت می شود که یک همسر و یک مادر خوب باشد. به علت آغاز فرآیند اجتماعی شدن دختران هندی از خردسالی، ارزشهای اجتماعی در آنها نهادینه شده و توجه بیشتری به وظایف زناشویی، مادری و پرورش کودکان مبذول می دارند.

سرسپردگی به شوهر در تمام مذاهب به ویژه در هندوئیسم با تأکید و جدیت بیشتر وجود دارد. واژه پاتیوراتا(8) بر همسری که خدمت و عشق به شوهر و خانواده اش را به حد اعلای خود رسانده است و آن را به عنوان وظیفه مذهبی پذیرفته، دلالت دارد. پاتیوراتا در خلال ادبیات اساطیری و افسانه ای و ترانه های محلی بسیار مطلوب و خوشایند جلوه می کند و در خلال جشنها و مراسم مختلف بر آن تأکید می شود. آنچه «سیتا» ایده آل دانسته و اکثر هندوها نیز بر آن باورند آن است که زنان سنتی از مقبولیت گسترده تری برخوردارند. دلبستگی و دلدادگی انحصاری به شوهر، از خودگذشتگی، پاکدامنی و چنین صفاتی از مواردی است که یک دختر هندی به مرور آنها را در دنیای درونی خود نهادینه می سازد. سودیرکاکار می نویسد:

«علی رغم تغییرات بسیاری که در محیط فردی و در چارچوب و شرایط تجدد، شهرنشینی و آموزش برای یک مرد به وجود آمده است، هنوز زن ایده آل بودن تحت تأثیر الگوهایی است که سنتا برای مردان و زنان ترسیم شده است. این مسأله در میان مردم سنتی و هم در میان افراد مدرن هند به چشم می خورد.»

نتیجه گیری و برخی مسایل مهم

به نظر می رسد جریان اجتماعی شدن دختران به شدت تحت تأثیر ارزشها و هنجارهای اجتماعی و همچنین نهادهای

اجتماعی مانند اقوام فامیلی و ازدواج باشد. اختلافات اجتماعی و فرهنگی نیز به عنوان اختلافات محیطی، طبیعی قلمداد می شوند و از طریق مذهب، افسانه ها، آداب و رسوم و مناسک دینی به جای مانده، روز به روز مستحکم تر می شوند. خصایص شخصیتی مربوط به دختران و نهادهای آموزشی نیز به طرق مختلف در مدارس با تشکیل کلاسهای مجزا برای پسران و دختران، تأکید بر وظایف جداگانه هر دو جنس، دادن حق انتخاب متفاوت به پسران و دختران برای انتخاب موضوعات درسی، تأثیر می پذیرد. پرسشهای مربوط در این زمینه عبارتند از:

1ـ آیا از تعلیم و تربیت می توان به طور مؤثر در از بین بردن تفاوتهای جنسی استفاده کرد؟

2ـ آیا برنامه آموزشی می تواند بی تفاوتی نسبت به جنسیت ایجاد کند؟

3ـ آیا می توان با ایجاد تغییر در روشهای تدریس، در اجتماعی شدن دختران به شکل غیر سنتی تأثیر گذاشت؟

در مدارس، پسرها طوری اجتماعی شده اند که موقعیت جدیدی برای دختران قایلند و احترام و برابری با آنها را پذیرفته اند. این روش، یک سیستم اجتماعی است که کودکان به مدت 14 سال در خلال آموزش با آن آشنا می شوند. در غرب، مدارس به عنوان اثرگذارترین نهادهایی که در جریان اجتماعی شدن نقش ایفا می کنند، شناخته شده اند.

خانواده اولین نهاد در امر شکل دهی به رفتار فرزندان محسوب می شود. پدر و مادرها فرزندان را در معرض مجموعه ای از ارزشها قرار می دهند. کودکان پس از ورود به مدرسه، به نسبت آگاهی خود نسبت به انتظاراتی که والدین از آنها دارند و همچنین برای حرکت کردن در مسیر هنجارهایی که در خانواده از زمان طفولیت فرا گرفته اند، رفتار خود را به نمایش می گذارند. اما در عمل، ضرورت و عقلانیت به موازات رشد و نمو آنها، تغییراتی را در رفتار و سلوک ایشان به وجود می آورد.

خانواده، هم سن و سالها، رسانه های گروهی و مدرسه نمایانگر چهار فرهنگ اصلی هستند که بر شکل دهی و تغییر رفتار و سلوک کودکان تأثیر می گذارند.

عوامل یادشده با یکدیگر تبادل دارند و هر کدام در هر مرحله از رشد کودک نقشی را ایفا می کنند. محققین به طور قطع ثابت نکرده اند که کدام یک از این عوامل می تواند برتری خاصی بر دیگر فاکتورها داشته باشد. رجحان شدید پسران به تبعیض در امر تغذیه و مراقبتهای بهداشتی به زیان دختران جوان کشیده شده و بعضا به طور آشکار علیه زنان به شکل عمومی در آمده است. پسران دارای تغذیه و بهداشت بهتر، دارای شرایط برتر برای ادامه زندگی هستند. بنابراین اولین چالش در برابر ما ایجاد رفتار برابر برای تمامی کودکان است. باید پذیرفت دختران در خانواده و جامعه دارای نقش بااهمیت بوده و بر این واقعیت در بهبود بخشیدن به رشد شخصیت آنها باید تأکید کرد.

کودکان در جهت رشد خصایص مثبت، در مجموعه صفات اخلاقی، باید تشویق بشوند. رسانه ها آرمانهای سیستم فئودال متکی بر پدرسالاری را منعکس می کنند و تصاویر زنان سنتی را به تصویر کشیده، تبلیغ می کنند. رسانه ها مثل سیستم مدارس می توانند نقشهای مؤثری در جامعه پذیر شدن دختران و پسران ایفا کنند. بنا بر آنچه گفته شد در صورتی که تغییر محسوسی در تلقیها و برداشتها در مورد نقش مردان و زنان به وجود نیاید، هیچ تغییر مهمی نیز نمی تواند در زندگی دختران و زنان حاصل بشود.

__________________________

* ـ این نوشتار ترجمه ای است از مقاله:

Religion, Culture and tradition: socalisation of a girl child.

از: Divya Pandey

فصلنامه مؤسسه پژوهشی تاتا

2ـ این مقاله هر چند بیان کننده برخی از واقعیتهای کنونی جامعه هند است و می تواند بر آگاهیهای خوانندگان محترم بیفزاید ولی طبعا برخی جهت گیریهای آن مورد تأمل است و به گونه ای مطلق نمی تواند مورد پذیرش باشد. مجله پیام زن پیشتر در شماره های 61، 62 و 63 با عنوان «جامعه هند، مسایل زنان و خانواده» به تفصیل به بررسی وضع زنان در جامعه هند پرداخته است. در شماره 79 نیز بحثی را با عنوان جامعه روستایی زنان هند آورده است. «کارواچات، روزه داری زنان هند برای سلامتی شوهر» مطلب دیگری است که در شماره 95 مجله آمده است. در شماره 97 نیز به بررسی وضع زنان در قانون شریعت هند، پرداخته است.

پی نوشتها:

1-«خدای من، پسر مرا که متولد می شود محافظت کن. خدای من اجازه بده که فرزند من یک پسر باشد نه یک دختر» (آتارواودا: 23 ـ 3 ـ 2).

2 ـ Pumsavana.

3ـ Mahabaratha (IV:21:17).

4ـ Samyutta Nikaya (1:6:4).

5ـ Vasistha samhita (xvii :3)

6ـ Atri Samhita (Verse 54).

7ـ Pativrata

 تهیه: خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران ـ بمبئی


٠١:٠٣ - دوشنبه ١ آبان ١٣٩١    /    عدد : ٣٧١٣٣    /    تعداد نمایش : ١٣٢٢


برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 8153
 بازدید امروز : 126
 کل بازدید : 1884581
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
 زمان بازدید : 3.67
تقویم
اوقات شرعی

جمعه ٠٢ مهر ١٤٠٠