اخبار > یک اضطراب اجتماعی درزنان و دختران
 


  چاپ        ارسال به دوست

یک اضطراب اجتماعی درزنان و دختران

کم رویی، نوعی ترس یا اضطراب اجتماعی بوده که به واسطه آن زن یا مرد از مواجه شدن با افراد ناآشنا و ارتباطات اجتماعی گریزان است. ریشه اصلی کم رویی می تواند در ترس یا اضطراب اجتماعی نهفته باشد. اضطراب یک پاسخ طبیعی در مقابل هر نوع تهدید یا فرآیند آگاه کننده و اخطاری به فرد در باره یک خطر یا موقعیت دشوار می باشد. اضطراب در حد متعادل آن برای بسیاری از اعمال و رفتارهای انسان و تلاش و حرکت و آمادگی برای مقابله با تهدیدها و خطرهای طبیعی و اجتماعی ضروری می باشد. اما زمانی که نگرانیهای فرد نسبت به مسایل مختلف فزونی می یابد، دچار اضطرابی می شود که در نتیجه اعتماد به نفس او کاهش می یابد، قدرت نگرش واقع بینانه و برقراری ارتباط متقابل با دیگران به حداقل می رسد و گریز از ارتباطات معمول اجتماعی و دل مشغولی های مفرط، شخصیت را فرا می گیرد.

اضطراب اجتماعی، وقوع نوعی ارزیابی شخصی در موقعیتهای مختلف اجتماعی است. به عبارت دیگر زنان و دخترانی که دچار اضطراب اجتماعی می باشند، از مواجهه با دیگران و از اینکه مورد داوری دیگران قرار گیرند، دچار ترس و واهمه هستند. زن یا دختر چنین احساس می کند که در هر موقعیت، شخص و یا اشخاصی هستند که به محض مواجه شدن با او شخصیت و اعمال و رفتارش را مورد بررسی و کنکاش قرار می دهند. بنابراین تا حد ممکن سعی دارد از مواجه شدن با دیگران دوری جوید. به عنوان مثال تمامی افراد، تشویق شدن را دوست دارند و از تنبیه گریزان می باشند اما تعدادی از افراد بیش از اندازه دچار ترس و اضطراب اجتماعی بوده و اصولاً تمایلی برای حضور در موقعیتهای اجتماعی ندارند؛ چرا که برخوردهای اجتماعی را صحنه ارزیابی و نقادی خود تلقی می کنند. به عنوان نمونه سخن گفتن برای خانمهای کارمندی که در جلسات اداری شرکت می کنند و دچار کم رویی هستند، بسیار دشوار می باشد. البته ممکن است اکثر افراد در موقعیتهای اجتماعی خاص دچار اضطراب باشند اما افرادی که کم رو هستند و اضطراب اجتماعی بالایی دارند بیش از اندازه نگران هستند.

افراد، جوامع، خانواده ها و فرهنگهای مختلف، برای کم رویی معانی متفاوتی به کار می برند. به عنوان مثال، اغلب، نوجوانی را که به لحاظ روانشناسی اجتماعی فردی کم رو تلقی می شود به عنوان یک فرد متین، ساکت و مؤدب در نظر گرفته می شود و بعضی افراد کم رویی را برای دختران و زنان امری عادی و حتی صفتی مقبول و مثبت تلقی می نمایند و چنین دختران کم رویی را دخترانی باحیا و باعفت می دانند و حتی آنان را مورد تمجید و تشویق قرار می دهند اما از طرف دیگر، کم رویی برای پسران را یک مشی و طرز رفتار نامناسب و ناپسند می دانند. حیا و قدرت خویشتنداری یکی از صفات انسانهای متعالی است که ارادی و ارزشمند می باشند در حالی که کم رویی پدیده ای غیر ارادی، ناخوشایند و نشانگر معلولیت اجتماعی است که برای هر دو جنس پسر و دختر امری نامطلوب و نابهنجار می باشد. خانواده و جامعه بایدتفاوت حیا و کم رویی را بداند و بشناسد. حیا، صرف ظاهر نشدن در جمع و اجتماع نیست. جامعه ما نیاز به حضور فعال و استفاده از استعدادها و توانمندی های زنان و دختران در عرصه های مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی دارد. در چنین جامعه ای کم رویی، جایی نخواهد داشت. حال آنکه حجب و حیا جایگاه و منزلت ویژه و ارزشمندی داشته و آحاد جامعه برای آن ارزش فراوانی قایل بوده و خواهند بود. باید توجه داشت که کم رویی یک پدیده پیچیده روانی ـ اجتماعی بوده و علت آن عمدتا به روابط بین فردی و نحوه تربیت برمی گردد. در این میان خانواده یکی از علل اساسی در ایجاد کم رویی می باشد. نحوه ارتباطات خانواده و تجارب اولیه پسران و دختران خصوصا در سالهای پیش از دبستان و اوایل دبستان نقش اساسی در شکل گیری شخصیت آنان خواهد داشت. الگوی رفتاری بزرگسالان، برنامه های تلویزیونی، نحوه و میزان ارتباطات عاطفی ـ کلامی و اجتماعی بزرگسالان با دختران و پسران، بیشترین تأثیر را در رشد اجتماعی کودکان دارد. انتظارات نامعقول والدین از دختران خود در شرایط مختلف و وادار کردن آنان به انجام رفتارهای قالبی و تصنعی در موقعیتهای مختلف اجتماعی همچون در حضور جمع مهمانان و مهمانیها، در کوچه و خیابان، هنگام غذا خوردن و لباس پوشیدن، صحبت کردن و ... سخت گیری بیش از حد و توقعات فراوان و غیر ضروری، تنبیه، تحقیر و یا بر عکس حمایتهای افراطی و گزاف، از اصلی ترین زمینه های رشد معیوب اجتماعی دختران و بروز کم رویی است. تعارض و دوگانگی در رفتار والدین و بزرگسالان، موجب کشاکشهای درونی و در نتیجه، اختلال در رشد طبیعی شده، اضطراب شدید و کم رویی دختران را به همراه خواهد داشت. وراثت در کم رویی نقشی نداشته و اگر معتقد باشیم که یکی از علل کم رویی وراثت می باشد باید معتقد باشیم که: کم رویی از والدین یاد گرفته شده است چرا که والدین هم کم رو هستند اما نمی توانیم بگوییم کم رویی از طریق ژن و وراثت انتقال یافته است.

ترس یکی از عوامل کم رویی به شمار می رود. کودک 6 ـ 5 ماهه ای را در نظر بگیرید. زمانی که با یک غریبه روبه رو می شود و یا حتی، یک آشنا را با لباسی متفاوت از قبل می بیند، خود را به مادرش می چسباند و روی خود را برمی گرداند. در حقیقت او به این دلیل کم رو است که دیگران از او قوی تر، قدرتمندتر و بزرگتر هستند. او نمی داند که در شرایط مختلف چگونه باید با فرد مقابل برخورد کند. او کم کم که بزرگتر می شود با افزایش رابطه با اعضای خانواده و ارتباطات اجتماعی، بر تجارب خوشایندش در ارتباط با دیگران افزوده شده و کودک از ارتباط و همنشینی با دیگران به خصوص آشنایان لذت می برد و ترسش فرو می ریزد. این حالت مقدمه لازم برای اجتماعی تر شدن کودک می باشد. کم رویی در میان تک فرزندان و فرزندان اول خانواده بیش از سایر کودکان دیده می شود. این مسأله زمانی به شکل جدی مطرح می شود که والدین قادر نباشند زمینه تربیت و رشد اجتماعی مطلوب و هماهنگ کودک را مطابق با نیازهای عاطفی و اجتماعی او فراهم آورند. فرزند اول یا تک فرزند معمولاً خود را با بزرگترها همانندسازی می کند و تمایل بیشتری به برقراری ارتباط با بزرگسالان دارد تا نسبت به همسالان. به عبارت دیگر فرزندان اول خانواده و تک فرزندها در ارتباط با همسالان و همکلاسی های خود بیشتر با مشکل مواجه می شوند تا با افراد بزرگسال. انتظارات فوق العاده و آرمان خواهی های فراوان والدین از کودکان و احساس ناتوانی این فرزندان در تحقق بخشیدن به این انتظارات، فرزندان را دچار احساس بی کفایتی می کند و خودپنداری ضعیفی پیدا می کنند. در نتیجه اضطراب زیاد، کم رویی در شخصیت این کودکان نمایان می شود.

مدرسه می تواند محیطی برای پروراندن مهارتهای اجتماعی و مشوقی برای اجتماعی شدن دختران و گسترش ارتباطات بین فردی آنان باشد. جای تأسف است که در بعضی از مدارس به جای تشویق به برقراری ارتباط، دخترانی را الگو و سرمشق دیگران قرار می دهند که دارای یک معلولیت اجتماعی یعنی کم رویی هستند. برخی از معلمان معمولاً بالاترین نمره انضباط را به دانش آموزان کم رو می دهند و از آنان به عنوان شاگردانی مؤدب، ساکت و حرف گوش کن یاد می کنند! و ... زمانی که معلمان، به طور مکرر دانش آموزی را به عنوان فردی ساکت، مؤدب و ... خطاب می کنند، در ابتدا خود دانش آموز به سکوت اجباری و رفتارهای به اصطلاح مؤدبانه مصنوعی سوق پیدا می کند و سپس دانش آموزان دیگر هم از او الگو می گیرند. این مسأله زمانی شکل حاد به خود می گیرد که یک دختر دانش آموز بنا به دلایلی همچون کمبودهای عاطفی و تعارضات خانوادگی تمایل به تأیید و مورد توجه سایرین واقع شدن داشته باشد. اعمال فشارهای روانی و اخلاقی، انضباط خشک، تحقیر و تهدید، تنبیه و محدودیتهای شدید و غیر منطقی، هدایت دانش آموزان به سوی تسلیم پذیری محض و رفتارهای دیکتاتورمنشانه، زمینه های اضطراب و کم رویی را در کودکان و دختران تشکیل خواهند داد. زن یا دختری که قادر به برقراری ارتباط با دیگران نیست احساس می کند که از دوستان و نزدیکان خود جداست. چنین فردی نمی تواند احساسات خوشایند یا ناخوشایند، امیدها و آرزوهایش را با نزدیکانش در میان بگذارد و پاسخهایشان را دریافت کند. احساس تنهایی، همانند کم رویی یک معلولیت اجتماعی به شمار می رود. هر کسی در یک شرایط یا موقعیت ویژه ممکن است احساس کند که تنهاست. فردی که مدام این احساس را داشته باشد به تدریج از ارتباطات بین فردی او کاسته شده و ویژگیهای افراد کم رو را می یابد. البته باید توجه داشت که کم رویی ناتوانی و معلولیت فرد در ارتباط برقرار کردن دیگران است و تنهایی مشکل انسان است در اثر فقر ارتباطی. صرف احساس تنهایی به معنای کم رویی یا ناتوانی اجتماعی نمی تواند باشد. احساس تنهایی نیز همیشه به معنای تنهایی و تنها بودن نیست مثلاً دختر یا زنی ممکن است در جمع خانواده و دوستانش احساس تنهایی کند اما زن یا دختر دیگری در حالی که دور از خانه و دوستانش است احساس تنهایی نکند. احساس تنهایی می تواند گذرا و موقتی باشد و فرد دوباره نشاط و شادابی زندگی را باز یابد و تمایل به فعالیت اجتماعی پیدا کند، اما اگر این احساس تنهایی بنا به دلایلی همچون ناکامیهای مکرر، رفتارهای تبعیض آمیز و بی عدالتی، سرخوردگی و قطع امید از پیوندهای عاطفی عزیزان، تقویت و مداومت پیدا کند فرد عمیقا احساس تنهایی خواهد کرد و نه تنها همچون افراد کم رو دچار ناتوانی و معلولیت اجتماعی خواهد شد بلکه احساس تنهایی، زمینه افسردگی را در او به وجود می آورد. این احساس تنهایی، در برخی موارد حتی می تواند به رفتارهایی چون فرار از خانه، اعتیاد و خودکشی بینجامد. در حقیقت، درصد قابل توجهی از دختران و پسرانی که خودکشی و یا اقدام به خودکشی کرده اند تجارب فراوانی از احساس تنهایی و رهاشدگی از طرف نزدیکان و دوستان صمیمی خود داشته اند.

به راحتی می توان یک شخص کم رو را از دیگران تمیز داد. تشدید ضربان قلب، برافروخته شدن چهره، به هم خوردن آهنگ تنفس، تغییر در تن صدا و ... از علایم فیزیولوژیکی در افراد کم رو می باشد. دوری جستن از جمع، خجالت کشیدن و به لکنت افتادن، بریده و کم حرف زدن، مضطرب بودن و دستپاچه شدن، ناخن جویدن و با انگشتان خود بازی کردن، با لباس خود ور رفتن، سر را پایین انداختن و زیر چشمی نگاه کردن، غرق در افکار خود شدن و بیشتر به خود توجه کردن از دیگر ویژگیهای دختران و پسران کم رو می باشد. کم روها بیشتر تمایل دارند با کوچکتر از خود بازی کنند و سرگرم باشند. آنها سرگرم شدن و بازی کردن با اشیاء و لوازم مختلف را به جای انسانها ترجیح می دهند. با صدای آهسته و غیر طبیعی سخن گفتن، گرفته و نگران بودن، بیزاری شدید از نگاههای منتقدانه دیگران، ضعف اعتماد به نفس، بی جرأت و شهامت بودن در عین توانمندی و قدرتمند بودن، دوری از دعوت کردن و دعوت شدن توسط دیگران و در نهایت تمایل به تنهایی از دیگر خصوصیات زنان و مردان کم روست.

کم رویی تقریبا در همه افراد و همه زنان و دختران وجود دارد و هر کسی به انحاء گوناگون تجاربی از آن را داشته است. اما گروهی از افراد، تنها در بعضی مواقع و زمانهای خاص، بعضی در غالب اوقات و تعدادی دیگر تقریبا در تمام موقعیتهای اجتماعی دچار کم رویی می شوند. در هر جامعه ای تعداد قابل ملاحظه ای از افراد با این مسأله مواجه می باشند. بدین ترتیب استعداد خلاقیتها و هنرهای این افراد در پشت سد کم رویی نگه داشته شده و از آنها استفاده نمی شود. به عنوان مثال، چه بسیار دخترانی هستند که نظرات علمی و سازنده قابل توجهی دارند اما به دلیل کم رویی، در جمع قادر نیستند تا نظرات خود را بیان نمایند و یا تعداد دانش آموزان و دانشجویان دختری که از نظر درسی در حد بالاتری از همکلاسی های خود قرار دارند اما به دلیل کم رویی نمرات کمتری به دست می آورند فراوان است. کم رویی بیشتر به روابط بین فردی و اجتماعی برمی گردد؛ در نتیجه برای رفع مشکل کم رویی باید روشهایی را به کار گرفت تا روابط بین فردی افزایش یافته و از نظر کیفیت نیز به سطح قابل قبولی برسد. به طور مثال، چنانچه در دختران و زنان استعداد و هنر خاص و مثبتی موجود است باید آن را تقویت کرده تا از این طریق اعتماد به نفسشان بیشتر شود چرا که هر چقدر اعتماد به نفس بالاتر باشد کم رویی کمتر می شود. همچنین، حضور در مهمانیها، فعالیتهای فوق برنامه مدارس و دبیرستانها، انجام بازیهای گروهی و انجام کارهای گروهی (تعاون) می تواند به از بین رفتن کم رویی کمک نماید. بیان و گفتار نیک و زیبا نیز در توان بخشی به کم رویی نقش مهمی دارد. چنانچه بدانیم منظور خودمان را چگونه بیان کنیم برای مدت طولانی هرگز کم رو نخواهیم ماند و زمانی که ببینیم صحبتهایمان توجه اطرافیان را به خود جلب می کند، جرأت پیدا می کنیم. شایان توجه است در جامعه ای اسلامی برای پذیرش مسؤولیتهای اجتماعی و انجام فرایض باید افراد از کم رویی به دور بوده و رشدی متعادل در جسارت و شجاعت اخلاقی در گفتار و رفتار داشته باشند و زنان و دختران مسلمان برای انجام بسیاری از امور و واجبات باید به دور از کم رویی باشند و آنان برای انجام فریضه های خود باید از شجاعت اخلاقی و مهارتهای برقراری ارتباط اجتماعی متقابل، مؤثر و مفید برخوردار باشند.

منابع:

1ـ غلبه بر کم رویی، پل ژاکو، ترجمه حسین بنی احمد.

2ـ روانشناسی کودک، دکتر سیروس عظیمی.

3ـ روانشناسی کم رویی، دکتر غلامعلی افروز.


١٦:٤٦ - چهارشنبه ٢٥ ارديبهشت ١٣٩٢    /    عدد : ٤٢٦٤٣    /    تعداد نمایش : ١٢٢١


برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 5684
 بازدید امروز : 4
 کل بازدید : 1835083
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
 زمان بازدید : 0.97
تقویم
اوقات شرعی

شنبه ١٦ اسفند ١٣٩٩