اخبار > مداحی و عزاداری، بایدها و نبایدها
 


  چاپ        ارسال به دوست

مداحی و عزاداری، بایدها و نبایدها

 

دو مقطع «محرم و صفر»، اسلام را زنده نگه داشته ‌اند؛ هر سال، اسلام را به عنوان آرمان زیست فردی و اجتماعی زنده نگه داشته ‌اند. در این دو نقطه از هر سال، «آسمان‌ ها» و «آرمان‌ ها» به «زمین» و «زمانه» نزدیک می‌ شوند، و توجه مردم را به سوی «قرآن» و «فرقان» معطوف می ‌دارند. هر سال، مردم را از رضایت دادن به «دنیا» و «امروز» و «اینجا» جدا می ‌کنند، و به سوی «جهاد» و «مقاومت و شهادت» فرا می‌ خوانند؛ به سوی امر به معروف و نهی از منکر و ارتقاء خود و جامعه به سوی آینده‌ای متعالی فرا می‌خوانند. از این روست که اگر محرم و صفر نبود، اسلام «زنده» نمی‌ ماند. نگاهی به سیر تطور مناسک عاشورایی و عزاداری شیعیان در مقاطع مختلف تاریخ نشان از تحولی در این عرصه و آمیخته شدن مولفه های مدرن در آن در طی سالیان اخیر دارد. این تطور که گاهی سبب تغییر ماهیت و متن عزاداری ها نیز شده است. الگوهای عزاداری در گذر سال ها تغییر و تحولاتی داشته و روش ها و حتی محتوای عزاداری ها دستخوش تغییر شده است. تحولات عزاداری ها بر سه محور هیئت، منبر و مداحی صورت گرفته است. هیئت داری و روش های مدیریت هیئت کمتر دستخوش تغییر قرار گرفته و این در حالی است که منبر و مداحی تغییرات بنیادینی داشته است. بهر حال عزاداری و مداحی دو عنصر مهم در تقویت دین و اخلاق فردی و اجتماعی است.

تاریخ انتشار : 1398/6/6

بازدید : 554

 1. تاریخچه مداحی و عزاداری

مداحی و مدیحه سرایی از دیرباز در کشور ما و در آیین ها و مناسبت های اسلامی به ویژه در ماه محرم الحرام و در ایام تاسوعا و عاشورای حسینی از جایگاه خاص و پیشینه ای قوی برخوردار بوده و می باشد. رهبران انقلاب و توده مردم، نهضت امام حسین علیه السلام را الگوی عملی خود در مبارزه علیه استبداد و استعمار قرار داده بودند و مشکلات خود را در انقلاب با مصائب ائمه طاهرین مقایسه می کردند و نسبت به آنها ناچیز می شمردند و در برابر ناملایمات صبر پیشه می کردند و برای شهادت آماده بودند. محرم آغاز هر سال قمری یادآور قیام حسین بن علی علیهماالسلام است. سابقه غالب جنبش ها و نهضت های اسلامی به خصوص در جامعه تشیع نشان می دهد که متأثر از اجتماعات محرم در عزاداری امام حسین علیه السلام بوده است.

1.       ۱

تاریخچه روضه خوانی در ایران

2.       ۲

سابقه مداحان و مداحی در تاریخ اسلام

3.       ۳موسیقی، مداحی و تأثیرهای متقابل آنها بر یکدیگر

4.       ۴نیم نگاهی به گونه های عزاداری سید الشهداء(ع) از آغاز تا کنون

5.       ۵کارکرد مراسم سوگواری عاشورا در رسمی شدن مذهب شیعه در زمان صفویه

6.       ۶بزرگداشت حماسه حسینی در تهران عصر ناصری

7.       ۷کارکرد مراسم عزاداری در انقلاب مشروطه ایران

2. عزاداری در نگاه کتاب و سنت

در قرآن، آیاتی که به طور صریح و مستقیم، بیان کننده حکم عزاداری باشد، وجود ندارد. اما به صورت غیر مستقیم از جمله آیه مودت، ولایت، تعظیم شعائر اسلامی و...دلالت بر عزاداری می کند. در سیره معصومان(ع) و سیره مسلمانان نیز عزاداری دارای سابقه بوده است. زنان بنی هاشم در شهادت امام حسن و امام حسین، عزاداری و گریه کردند.

1.       ۱مراسم عزاداری از دیدگاه متون دینی

2.       ۲پوشيدن لباس سیاه در محرم و صفر

3.       ۳کلام معصومین علیهم السلام درباره عزاداری امام حسین علیه السلام

3. هنر مداحی و آموزش عزاداری

مداحی یک علم است. علمی مملو از مهارت ها و فنون کاربردی. از منظر تکنیک و فنون مداحی، یک مداح باید به این مهارت ها مسلط و عالم باشد: موسیقی، ادبیات، بیان، روانشناسی، صداسازی و...مداحان باید با دیدی وسیع و جامع همراه با معرفت و شناخت به ساحت مقدس حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام مجالس عزا برپا نموده و به شکل سنتی اقامه نمایند. مداح باید خود نمونه و الگو بوده و در برخورد با خلق خدا از اخلاق حمیده و پسندیده اسلامی برخوردار باشد.

1.       ۱

فرهنگ اصطلاحات مداحی؛ از پامنبری خوانی تا دستگاه خوان

2.       ۲هنر مداحی

3.       ۳مداحی و هزار و یک نکته

4.       ۴یادداشت هایی پیرامون آموزش فن مداحی

5.       ۵فن رثا (مداحی و مرثیه خوانی)

6.       ۶فرهنگ اصطلاحات مداحی1

7.       ۷فرهنگ اصطلاحات مداحی2

8.       ۸فرهنگ اصطلاحات مداحی3

9.       ۹فرهنگ اصطلاحات مداحی 4

10.   ۱۰فرهنگ اصطلاحات مداحی5

11.   ۱۱فرهنگ اصطلاحات مداحی6

4. روضه و تعزیه

در فرهنگ عزاداری برای امام حسین،نوحه به نوعی خاص از شعر مرثیه می گویند که در مجالس به صورت جمعی اجرا می شوداشعار نوحه را برای سینه زدن می ساختند، یکی نوحه می خواند و دیگران به نوا و آهنگ و وزن اشعار نوحه خوان سینه می زدند. ولی اشعار مرثیه را با آهنگ در مجالس سوگواری برای به گریه افکندن و اظهار تاسف شنوندگان بر قتل شهدای کربلا می خواندند و عنوان روضه نداشت. سبک نقاشی های دیواری و کاشی نقاشی در بناهای دوران اسلامی و مجالس مصور کتاب های خطی و تا حدودی شیوه کلاسیک نقاشی اروپایی که از دوران صفویه به ایران راه یافته بود، منابع بصری و مؤثری در خلق پرده های نقاشی تعزیه می باشد. این تأثیرات حسی بودند نه فنی و منبع تجلّی این حس، حماسه حسینی کربلا بود.

1.       ۱روضه و روضه خوانی

2.       ۲نوحه و نوحه خوانی

3.       ۳آثار مدح و مرثیه سرایی

4.       ۴تعزیه، هنر وقفی ایران و میراث جاویدانی از قلمرو آیین و ایمان‏

5.       ۵تعزیه در هنر نقاشی عامیانه

5. عزاداری و مداحی در سیره بزرگان دین

زنده نگه داشتن عاشورا یک مسأله بسیار مهم سیاسی - عبادی است...یک شعار الهی است، عزاداری برای شهیدی که همه چیز را در راه اسلام داده، یک مسأله سیاسی است. مجالس عزا را با همان شکوهی که پیشتر انجام می گرفت و بیشتر از او حفظ کنید. عاطفه مردم و پیوند و عشقشان به ائمه علیهم السلام، که حقیقتاً از شادی آنها شاد و در عزای آنها محزون و غمگین می شوند، عامل بسیار مهمی است که حفظ و تقویت و پالودن و پیراستن و جهت دادن و هدایت آن بر عهده کسانی از برگزیدگان است. از جمله مداحان که صاحب این منصب عالی هستند.

1.       ۱امام خمینی و شعائر اسلامی

2.       ۲گزیده سخنان مقام معظم رهبری

3.       ۳بایدها و نبایدهای مداحی در کلام مقام معظم رهبری

4.       ۴پیر غلام

5.       ۵سیره و سلوک علماء در زیارت و عزاداری سید الشهداء علیه السلام

6. عزاداری در دیگر کشورها

شیعه به عنوان یک جمعیت مسلمان دارای اشتراکات عمده ای در آموزه ها و آیین ها با سایر مسلمانان است؛ از جمله آیین هایی که به شکل یک سنت و قالب فرهنگی جوامع شیعی قابل مشاهده است، مـراسم بـرگزاری نـکوداشت امام سوم شیعیان، حسین ابـن عـلی(ع) اسـت. امروزه سوگواری امام حسین علیه السلام در سراسر جهان در اروپا، شبه قاره هند، آفریقا و...رونق و جلوه زیبایی دارد و به عنوان یک عامل تأثیرگذار موجب ترویج تشیع در جهان شده است.

1.       ۱مراسم عاشورا در جهان اسلام

2.       ۲محرم و عاشورا در دهلی نو

3.       ۳مقایسه برپایی مراسم عاشورا در ایران و هند

4.       ۴عاشورا در آلمان

7. هیات های عزاداری

مقام معظم رهبری می فرماید: هیئت های مذهبی باید کلاس درس باشد. یعنی این طور می فرمایند که اگر کسی یک دهه رفت پای منبری نشست، آخر دهه احساس کند یک مطلب را فهمیده است. مثلاً فهمیده باشد که خواص و عوام عاشورا چه کسانی بودند و چه موضوعاتی موجب شد تا عده ای در برابر امام معصوم علیه السلام قرار بگیرند و او را به شهادت برسانند. لذا ایشان در مورد بحث منبر می فرمایند که عزاداری را واقعاً به معنای حقیقی کلمه باید به صورت کلاس درس دربیاوریم. این حالت را ما الان کم می بینیم، به خصوص در هیئت ها کم مشاهده می شود. این جزو نقص های کار کنونی کشور ما است. این همه مجالس عزا و این همه مناسبت های مربوط به وفات و شهادت و موالید ائمه علیهم السلام که اجتماعات مردم را به صورت طبیعی به وجود می آورند یک فرصت بسیار بزرگی است و فرمودند از این فرصت ها باید شما استفاده کنید.

1.       ۱توصیه های مقام معظم رهبری به هیئت های مذهبی

2.       ۲مدیریت هیأتی

3.       ۳مسجد و هیئت های نوجوانان

4.       ۴هیأت های مذهبی و حرکت های فرهنگ ساز

5.       ۵هیأت مذهبی چیست؟ مدیر هیأت کیست؟

6.       ۶خیمه نوجوان

7.       ۷کالبد شکافی شاکله هیأت

8. آسیب شناسی مداحی و عزاداری

مهم ترین درس نهضت عاشورا، فرمان پذیری نسبت به خداوند و حراست از دین الهی است. در ماه محرم، باید در ضمن عزاداری و مرثیه سرایی اهداف امام حسین علیه السلام را تبیین کرد. نباید تابع رؤسای هیئت ها و مداحان شویم؛ زیرا ارتقای سطح بینش و معرفت مردم، در اولویت قرار دارد و یک مبلغ باید به وظیفه الهی خویش عمل کند. روضه خوانی ها و مقتل خوانی ها هم باید مستند و مستدل باشند؛ با هر وسیله ای نباید عزاداران را گریاند. در مجالس حسینی باید مذهب را تقویت کرد. واعظان و مداحان باید به اخلاق حسینی متخلق باشند.

1.       ۱منشأ انحراف در هیئت ها و مداحی ها

2.       ۲اصول سالم مداحی و عزاداری

3.       ۳روی نوار مداحی

4.       ۴دیوار کوتاه مداحی

5.       ۵عزاداری بر اهل بیت علیهم السلام ، آسیب ها و بایستگی ها

6.       ۶دو نقطه ضعف مردم در مجالس عزاداری

7.       ۷مداح های موسمی

8.       ۸روضه های ساختگی و تحریفات در رسوم عزاداری

9. با مداحان معروف

عزاداری های امروز از شور و جوشش بیشتری برخوردار است و رونق بهتری دارد. بواسطه حب مان به امام حسین ملزم به ترویج فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر هستیم. برخی از مصیبت های ذکر شده در مقاتل، دارای احترام و منزلتی خاص است و عرضه ی آن به مخاطب با دقّت فراوان و سنجیدن فضای معنوی مجلس صورت می پذیرد. مجلس سوگواری اهل بیت، اشعار و نوحه ها و مراسم عزاداری، باید انسان را تربیت کرده و حیات دینی را برای جامعه به ارمغان آورد. ذکر اهل بیت، نوحه خوانی و مرثیه سرایی در حقیقت، احیای امر اهل بیت است.

1.       ۱جرعه نوش کوثر ولایت؛ مرحوم کوثری

2.       ۲مداحی و مناجات خوانی

3.       ۳شور عزاداری

4.       ۴مداحی اهل بیت علیهم السلام با وجود لکنت زبان

5.       ۵مداحی آری؛ اما چرا این گونه ...؟!

6.       ۶مداحی در پرتو عنایت اهل بیت علیهم السلام

7.       ۷نقدی برکاست «غریبانه»

10. فقه و احکام عزاداری

استفاده از آلات موسیقی در عزاداری اگر از آلاتی است که به لهو و حرام اختصاص دارد، نواختن آن در هر حال جایز نیست؛ ولی اگر از آلات مشترک باشد، استفاده از آن به منظور مشروع اشکال ندارد؛ تفاوتی بین مراسم عزاداری و جشن در حکم موسیقی نیست. با توجه به این که قمه زدن در زمان حاضر، به علت عدم قابلیت پذیرش و نداشتن هیچ گونه توجیه قابل فهم، باعث وهن و بدنام شدن مذهب می شود، باید از آن خودداری شود.

1.       ۱بعد سیاسی و احیای عاشورا از منظر فقه

2.       ۲احکام عزاداری1

3.       ۳احکام عزاداری2

4.       ۴احکام عزاداری امام حسین علیه السلام

5.       ۵قمه زنی

6.       ۶چرا قمه زنی نه؟!

7.       ۷حرمت قمه زنی مخفیانه

11. باید و نبایدهای عزاداری

یکی از راه های درک و محک میزان بهره مندی مان از حضرت سیدالشهدا علیه السلام در زندگی، توجه به نحوه برگزاری مجالس عزای حضرت اباعبدالله علیه السلام است. در فرهنگ شیعی، پیوند انتظار و انتقام، از دیگر مؤلفه های سوگواری مطلوب است. تردیدی نیست که همه این سوگواری ها و عزاداری ها، تشکیل مجالس روضه و سخنرانی، نوحه خوانی و راه انداختن دستجات سینه زنی و اطعام گسترده مردم و... برای زنده نگهداشتن نهضت مقدس سالار شهیدان است و اساسا فلسفه این عزاداری ها جز این نمی تواند باشد. بی گمان برجسته ترین و بارزترین ویژگی محافل و هیئات مذهبی، «مردمی» بودن آن است؛ هر جا که خیمه ای برپا می شود و نام نورانی اهل بیت(ع) بر فراز آن نقش می بندد، چونان شمعی، پروانه های عاشق را به سمت روشنی خود می کشد و گرد خویش می آورد.

1.       ۱بایدها و نبایدهای مداحی و عزاداری

2.       ۲عزاداری عاقلانه و عاشقانه

3.       ۳عزاداری، برای خون خواهی

4.       ۴نشانه های «خلوص» در مدّاحی

5.       ۵اماکن مذهبی برای رقابت نیست

6.       ۶قضاوتی در باب هیأت های مذهبی نوپدید

7.       ۷شیوه ها و راه کارهای ارزیابی یک برنامه ی مداحی

12. هیأت عزاداری بانوان

طبق آمارها و بررسی های انجام شده، زنان بیش از مردان به مسائل مذهبی گرایش دارند. وقتی امام صادق علیه السلام پرده ای بین زنان و مردان نصب می نمودند تا زنان، بدون دغدغه و با آرامش، در مجالس عزاداری حضور داشته باشند. جدی گرفتن اهمیت حضور زن در مجالس عزاداری - آن هم به سفارش امام معصوم - می تواند ما را به نکات مهمی رهنمون شود. اقبال بیش از حد زنان به مداحی و استقبال آنان از روایات بی مأخذ را که توسط مداحان ارائه می شود، موجب بروز آسیب های جدی به مجالس عزاداری بانوان عنوان کرد و آموزش مداحان و مبلغان را از جمله راه کارهای پیشنهادی برای مقابله با آن دانسته اند. زنان نیز باید با افزایش اطلاعات دینی خود از هرگونه برخورد انفعالی با این مسایل بپرهیزند.

1.       ۱گونه شناسی هيات های عزاداری زنان

2.       ۲آسیب شناسی مجالس عزاداری بانوان

3.       ۳تجملات در مجالس عزاداری زنانه

4.       ۴روایتی زنانه از عزاداری عاشورا

5.       ۵بازنمود تحولات فرهنگی در مناسک عزاداری زنانه

6.       ۶گزارش هایی از حضور زنان در مجالس عزاداری ـ دوره صفویه تا قاجار

7.       ۷بررسی دگرگونی هيات های مذهبی زنانه هيات های سنتی و نوين

8.       ۸فرهنگ های عزاداری زنان

13. محرم و عزاداری نهضت عاشورا

زنده نگاه داشتن یاد عاشورا تنها منحصر به گریستن، عزاداری، سینه زنی، سیاه پوشی و تعطیلی کسب و کار نیست. سزاورا است در ایام عزاداری و در دهه اول محرم آداب عزاداری را بدانیم. باید آثار اندوه و درد این مصیبت های بزرگ و دردناک را آشکار نمایند. در دوران نهضت، نام سیدالشهدا علیه السلام و عزاداری سیدالشهدا علیه السلام در ماه محرم و صفر بود که مردم را به حرکت وامی داشت. هر کاری که عواطف و احساسات مردم را تحریک کند، می تواند در عمل و رفتار تاءثیرگذار باشد. بر این اساس باید کاری کرد که عواطف به حرکت درآید. از این روست که امام خمینی قدس سره بارها فرموده است: آنچه داریم از محرم و صفر داریم» و اصرار می ورزید که عزاداری امام حسین علیه السلام به همان شیوه سنتی برگزار شود.

1.       ۱اعمال و آداب ماه محرم الحرام

2.       ۲عزاداری امام حسین علیه السلام در محضر امامان شیعه علیهم السلام

3.       ۳اقامه عزا برای امام حسین (ع) از منظر قرآن

4.       ۴آداب و رسوم عزاداری اربعین در عراق امروز

5.       ۵گرامی داشت حادثه عظیم تاریخی عاشورا

6.       ۶فرهنگ عاشورا، آسیب ها و تحریف ها1

7.       ۷فرهنگ عاشورا، آسیب ها و تحریف ها2

14. ویژه نامه های عزاداری

اقامه عزا از تعظیم شعائر الهی محسوب می شود. نهضت عاشورا و عزاداری اهل بیت علیهم السلام به ویژه قیام حماسی کربلا و شخصیت های اصلی آن همیشه کانون توجهات جهانیان در ایام دهه محرم و دو ماه محرم و صفر می باشد. در اینجا به معرفی ویژه نامه های درباره محرم و عاشورا و شخصیت های مهم قیام عاشورا می پردازیم.

1.       ۱نهضت امام حسین علیه السلام

2.       ۲محرم (شب های دهه محرم)

3.       ۳محرم نامه

4.       ۴رحلت حضرت زینب سلام الله علیها

5.       ۵شهادت حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام

6.       ۶شهادت حضرت علی اکبر علیه السلام

7.       ۷شهادت حضرت علی اصغر علیه السلام

8.       ۸شهادت حضرت رقیه سلام الله علیها

9.       ۹راهیان حسینی در مسیر اربعین حسینی

10.   ۱۰اربعین حسینی

11.   ۱۱عبرت های عاشورا

منبع: حوزه نت


١٧:٠٧ - يکشنبه ٢٤ شهريور ١٣٩٨    /    عدد : ٦٨٠٩٣    /    تعداد نمایش : ١١٥


برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج




آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 228861
 بازدید امروز : 205
 کل بازدید : 1665217
 بازدیدکنندگان آنلاين : 2
 زمان بازدید : 7.35
تقویم
اوقات شرعی

جمعه ١٥ آذر ١٣٩٨