مسئله علوم مضاف مطالبه جدی مقام معظم رهبری از حوزه و دانشگاه است.
تعداد بازدید 559 || تاریخ 1396/09/29

حجت‌الاسلام والمسلمین روح‌الله حریزاوی، مدیر حوزه‌های علوم اسلامی دانشگاهیان کشور در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، با اشاره به فلسفه طرح مسئله وحدت حوزه و دانشگاه، اظهار کرد: مسئله وحدت حوزه و دانشگاه همان‌طور که حضرت امام (ره) و مقام معظم رهبری به آن اشاره کردند، به اهداف مشترک این دو نهاد بر می‌گردد که در این زمینه می‌فرمایند وحدت حوزه و دانشگاه، وحدت در هدف است. اگر بتوانیم یک هدف مشترک برای این دو نهاد تعریف کنیم این وحدت معنا دارد، اگرنه این وحدت معنای خاصی ندارد.

وی ادامه داد: یک بحث هم تحت عنوان «مسئله علم و دین» وجود دارد که قریب به ۲ قرن و از زمان رنسانس است که در جهان مطرح شده، اینکه آیا علم و دین می‌توانند با هم هم‌افزایی داشته باشند و یا اینکه این‌ها تعارض، تباین و تضاد دارند، یا تزاید، مشارکت و همکاری در یک هدف مشترک دارند؟ مبنایی که مورد نظر رهبران انقلاب اسلامی و علمای روشنفکری مانند شهید مطهری، شهید بهشتی و شهید مفتح بوده این است که کارکرد مشترک باید داشته باشند.

حریزاوی با اشاره به اینکه آن هدف چیست؟ افزود: اگر ما آن هدف را که هدف انقلاب اسلامی می‌توانیم قلمداد کنیم، چیزی غیر از تحقق تمدن نوین اسلامی بدانیم، فی‌الواقع نمی‌توانیم جهت مفید و موثری برای وحدت حوزه و دانشگاه در نظر بگیریم.

وی گفت: می‌توان کارکرد‌های مشترکی مانند ایجاد میان‌رشته‌ای‌ها تعریف کرد اما باید نوک پیکان و مقصد این کارکرد‌های مشترک به سوی تحقق تمدن نوین اسلامی باشد. در آغاز یک تمدن بدوی داریم، بعد از آن تمدن میانی (تمدن اسلامی که در نیمه راه و در قرن هفتم به اوج خود رسیده) است، سپس افولی پیدا شده و یک تمدن اسلامی که بعد از انقلاب اسلامی به وجود آمده که با تمام فراز و نشیب‌ها و آسیب‌ها به دنبال تحقق آن هستیم.

مدیر حوزه‌های علوم اسلامی دانشگاهیان کشور در بیان اینکه تحقق عینی کلمه وحدت به چه معناست، گفت: می‌توانیم آرمان اصلی از طرح مسئله وحدت حوزه و دانشگاه را مسئله تمدن اسلامی با ادبیاتی که مقام معظم رهبری قرار فرمودند، قرار دهیم. پاسخ این پرسش که کلمه وحدت به چه معناست و تحقق عینی آن چیست؟ را هم رهبری داده‌اند، ایشان می‌فرمایند منظور ما این نیست که باید در حوزه درس‌های دانشگاه و در دانشگاه درس‌های حوزه تدریس شود، به عبارتی دیگر منظور از وحدت حوزه و دانشگاه، وحدت ساختاری نیست، ما نمی‌خواهیم ساختار این ۲ نهاد را یکی کنیم، یا حتی در بحث روش، بالاخره روش‌ها و سنت‌هایی در حوزه حاکم است که ممکن است دانشگاه از این روش‌ها استقبال نکند اما می‌توان مواریث حوزه را به دانشگاه برد و ابتکارات و ابداعات دانشگاه را هم به حوزه آورد، کما اینکه رهبری در سالی خطاب کردند که حوزه از دانشگاه، روش‌های نوین را بیاموزد و دانشگاه از حوزه عمق و نحوه تحقیق و کاوش در بطن مسائل را بیاموزد.

وی ادامه داد: در مجموع الزام قضیه به این نیست که وحدت ساختاری پیدا کنیم، بلکه باید وحدت در حیث مبانی و در حیث مقاصد پیدا کنیم. در حیث مبانی، یعنی بیاییم مبانی معرفت‌شناسی، انسان‌شناسی و هستی‌شناسی را مرور کنیم و اگر نقیصه‌هایی در کاوش‌ها و پژوهش‌های موجود در دانشگاه است، به وسیله میراث معرفتی اسلام آن‌ها را رفع کنیم کما اینکه رهبری معظم اخیرا در دیدار با دست‌اندرکاران کنفرانس قرآن و علوم انسانی، فرمودند: باید تلاش کنیم علوم انسانی را از قرآن بیرون بکشیم و به جهان عرضه کنیم.

حریزاوی خاطرنشان کرد: همچنین می‌بایست در عرصه روش‌شناسی، ابداعات و ابتکارات دانشگاه‌ها را با ابداعات و ابتکارات حوزه معرفت‌شناسی پیوند بزنیم.

وی با اشاره به بحث مقاصد در این عرصه، ادامه داد: باید دید چه مقاصد مشترکی برای وحدت حوزه و دانشگاه می‌توان طرح کرد. اگر در قسمت‌های مبانی، مقاصد و روش‌ها وفاقی صورت گیرد، می‌توانیم وحدت به معنای واقعی کلمه را محقق کنیم.

حریزاوی در بیان شرایط تحقق وحدت حوزه و دانشگاه، اظهار کرد: مقوله وحدت حوزه و دانشگاه، در شرایط پیدایش یک زیست فرهنگی است که بناست برای این دو نهاد در کشور پدید بیاید.

وی افزود: اگر به عقب‌تر رجوع کنیم و اینکه اساسا دانشگاه چگونه در کشور ما تاسیس شد و حوزه‌ها چگونه در کشور ما افول پیدا کردند، واقعیت مسئله این است که یک روشنفکری در کنار تاسیس دانشگاه در کشور ما پیدا شد که یک نوع وادادگی در مقابل غرب بود، این به شکل یک روشنفکری واداده و بیمار متولد شد. همچنین یک خودباختگی در حوزه‌های علمیه به وجود آمد که امام (ره) حوزه‌ها را از رکود و جمودی که مسموم و ملال‌آور بود، نجات داد. با توجه به آن سابقه یک قرنی که قبل از انقلاب برای جریان روشنفکری می‌توانیم پیدا کنیم، مسیری که در حدود این ۴۰ سال پیموده‌ایم، با کم کردن دوره جنگ تحمیلی، مسیر بدی نبوده، هر چند باید این مسیر بیشتر و بهتر طی می‌شد.

حریزاوی ادامه داد: باید یک مقدار عادلانه‌تر قضاوت کنیم، اینکه بگوییم هیچ‌گونه وحدتی وجود ندارد، این‌طور نیست و اینکه می‌گوییم باید اتفاق می‌افتاد، باز هم این‌گونه نیست. اینکه آیا افق‌های پیش‌رو، افق‌های خوب و امیدوار کننده‌ای است، می‌گوییم بله، علت آن هم تربیت نسل جدید روشنفکر انقلابی است که از بین دانشگاهیان و حوزویان ما پدید آمدند، به آن معنی که دهه شصتی‌ها و دهه هفتادی‌ها، اکنون با نخبگانی مواجه هستیم که واقعا مسیر‌هایی را پیمودند که قبلا پدران ما این مسیر‌ها را خیلی دیرتر می‌پیمودند. رهبر معظم انقلاب در آن روزی که به منزل شهید داریوش رضایی‌نژاد رفتند فرمودند، قبلا برای اینکه کسی کشته نشود، می‌رفت دانشگاه، اکنون کسی که می‌رود دانشگاه در معرض آسیب دشمن قرار می‌گیرد و به شهادت می‌رسد. این یک رویش در نسل دانشگاهی ماست، ما این‌ها را از مصادیق وحدت حوزه و دانشگاه می‌توانیم به شمار آوریم.

وی افزود: همچنین شهید شهریاری که فرد عارفی است که هر سال تابستان در محضر آیت‌الله جوادی در دماوند حاضر می‌شد و سوال‌ها و ابهامات خود را می‌پرسید، ایشان را غیر از وحدت حوزه و دانشگاه می‌توانیم معرفی کنیم؟ یک اندیشمند و مخترعی که کشور خود را چند پله در علم هسته‌ای رشد داده و به تعبیر آیت‌الله جوادی ایشان از مرز علم گذشت و به معلوم رسید. ما این‌ها را جزء مصادیق وحدت حوزه و دانشگاه می‌دانیم. خصوصا با فعالیت‌های ویژه‌ای که در بعضی نهاد‌ها مانند حوزه‌های علوم اسلامی دانشگاهیان اتفاق می‌افتد.

وی در پاسخ به این پرسش که نقش حوزه علوم اسلام دانشگاهیان با توجه به یکی از محور‌های اصلی ایجاد آن که بسترسازی مناسب وحدت عملی حوزه و دانشگاه است، چگونه تبیین می‌شود، گفت: حوزه‌های علوم اسلامی دانشگاهیان و ۵۰ مرکزی که در این ۲۰ سال در کشور شکل گرفته، فراتر از اینکه بگوییم یک نماد است، یک واقعیت است. عملا شاهدیم هر هفته چند هزار دانشجو و چند صد روحانی و استاد حوزه و طلبه فاضل و انقلابی، در کنار هم قرار می‌گیرند، علاوه بر پژوهش‌های علمی پیرامون مسائل جدید انقلاب اسلامی را دنبال می‌کنند، برای برای رسالت مشترک خودشان بحث و راه‌یابی می‌کنند.

حریزاوی ادامه داد: اکنون در دوره‌ای تحت عنوان ماموریت‌گرایی قرار داریم که یک دانشجوی انقلابی با یک طلبه انقلابی برای کارکرد مشترک‌شان فکر می‌کنند و عرصه‌هایی را برای جهاد علمی و فرهنگی انتخاب می‌کنند. با رویکرد جهادی بر مبنای اندیشه‌های قرآنی و اهل‌بیت(ع). البته ما در ابتدای راه هستیم و این مدتی که حوزه‌های علوم اسلامی شکل گرفتند و در متن دانشگاه نضج پیدا کردند، و آن دانشگاهیانی که به این کار جذب و علاقه‌مند شدند، سرمایه‌ای هستند که باید برای تعالی جامعه از آن‌ها استفاده کرد.

وی با اشاره به مسئله‌ای که مطالبه جدی مقام معظم رهبری است و آن هم مسئله علوم مضاف است، اظهار کرد: اگر گرایش‌های موجود در دانشگاه را بخواهید با محوری‌ترین علوم حوزوی پیوند بزنید، به یک جدول می‌رسید که در آن جدول ۵ گرایش به عنوان ردیف‌ها و ۳ عرصه به عنوان ستون‌ها، ۱۵ خانه را تشکیل می‌دهند، مشخصا فلسفه‌های مضاف و فقه‌های مضاف و اخلاق‌های مضاف، محور‌هایی هستند که می‌توانیم از دین استفاده کنیم و وظیفه حوزه‌های علمیه است که در ۵ گرایش متعارف دانشگاهی، یعنی گرایش‌های علوم پایه، فنی و مهندسی، علوم انسانی، علوم پزشکی و هنر، تولید علم مضاف را انجام دهند، فرض کنید در رشته هنر و در زیر رشته‌های مربوط به این عرصه، باید فلسفه‌های هنر را، فلسفه سینما، فلسفه موسیقی، فلسفه قصه، فلسفه تئاتر، بر اساس مبانی قرآنی و روایی استخراج کنیم.

حریزاوی ادامه داد: در منظر بعدی باید اخلاق حاکم بر گرایش‌ها و یا خرده گرایش‌های هنری را تعقیب کنیم و نیز از منظر فقهی، فقه هنر را باید تولید کنیم، در این صورت دامنه وسیعی از علوم تولید می‌شود که به حدود ۲۰۰ علم جدید می‌رسد. در افق تمدنی باید ۲۰۰ علم جدید طراحی و تولید کنیم، این از عهده حوزویان به تنهایی بر نمی‌آید، به این جهت که حوزویان بیشتر حکم‌شناس هستند و از عهده دانشگاهیان نیز به تنهایی بر نمی‌آید، چرا که بیشتر موضوع‌شناس هستند. ترکیب موضوع شناسی و حکم‌شناسی، تولید جدیدی را بر مبنای اجتهاد پایدار و اجتهاد نوین با حضور مجتهدان جوان و فرهیختگان دانشگاهی، می‌توان رقم زد.

وی افزود: رهبری چنین طرحی دارند که تولید این جریان شاید نیاز به ۲ قرن زمان نیاز داشته باشد، نباید تسریع کرد، نباید ناامید شوند و بگویند در این ۴۰ سال گام‌های آهسته‌ای برداشته شد، پس وحدت محقق نشده، گام‌ها باید آهسته و پیوسته باشد.

معرفی کتاب

کتاب وحی و نبوت شهید مطهری

سلام کتاب بسیار پر محتوای وحی و نبوت از شهید مطهری. داستان هایی در مورد پیامبر و خصوصیات و اخلاق و رفتار پیامبر اکرم همه در این کتاب

از همین گروه خبری

نظرات شما